Brüksel’de toplanan Avrupa Birliği Liderler Zirvesi’nin ikinci gününde, Batı Balkanlar’ın genişleme sürecine doğrudan etki eden diplomatik bir müdahale kayda geçti. Zirve sonuç bildirgesi taslağında yer alan ve Karadağ’ın tüm müzakere fasıllarının bu yıl sonuna kadar geçici olarak kapatılmasını ve katılım antlaşmasının süratle hazırlanmasını öngören bağlayıcı ifadeler, Hırvatistan’ın resmi itirazı neticesinde metinden tamamen çıkarıldı.

Zagreb yönetiminin masaya koyduğu ikili uyuşmazlıklar ve üyelik şartları, Podgorica yönetiminin 2028 yılı için öngördüğü tam üyelik projeksiyonunu doğrudan sekteye uğrattı. Hırvatistan Başbakanı Andrej Plenkovic, zirve kulisinde yaptığı değerlendirmede sonuç bildirgesindeki müdahaleyi bizzat doğrularken, kararın Karadağ ile yürütülen ikili müzakerelerdeki somut pürüzler giderilmeden bir takvim dayatmasına izin vermeme iradesinden kaynaklandığının altını çizdi.

Brüksel Zirvesi’nde Metin Revizyonu ve Plenkovic’in Çerçevesi

Avrupa Birliği liderlerinin Brüksel’deki zirve mesaisinde en hararetli tartışma başlıklarından birini genişleme takvimleri oluşturdu. Karadağ hükümetinin, aday ülkeler arasında en ileri pozisyonda bulunmasına güvenerek metne dahil ettirmek istediği ‘yıl sonuna kadar tüm fasılların geçici olarak kapatılması’ ibaresi, Hırvatistan delegasyonunun müdahalesiyle taslaktan arındırıldı. Diplomatik kulislerde yankı bulan bu adım, Hırvatistan Başbakanı Andrej Plenkovic tarafından kamuoyuna açıklandı.

Plenkovic, zirve merkezinde gazetecilere yaptığı açıklamada metin değişikliğini kendi girişimleriyle gerçekleştirdiklerini belirterek, ‘Kendi girişimimizle sonuç bildirgesini değiştirdik ve gerçekçi bir mesaj verdik. Karadağlı meslektaşlarımıza Hırvatistan ile görüşmelere sıkı sarılmaları mesajını ilettik’ ifadelerini kullandı. Sürecin iki ülkenin dışişleri bakanları seviyesinde ele alındığını kaydeden Hırvat lider, Karadağ Dışişleri Bakanı Ervin İbrahimovic ve Hırvatistan Dışişleri Bakanı Gordan Grlic Radman arasındaki temaslarda çözüm bekleyen kronik meseleler bulunduğunu hatırlattı.

Hırvatistan’ın birlik üyelerinden baskı görüp görmediği yönündeki iddialara da değinen Plenkovic, ’10 yıldır buradayım, hiçbir konuda kimsenin baskısı altında değilim. Hiçbir baskı olmadı, aksine sonuçta pek çok ülke anlayış gösterdi’ diyerek Zagreb’in pozisyonunun AB içinde karşılık bulduğunu dile getirdi. Hırvatistan’ın kendi katılım sürecinde 2007-2009 yılları arasında karşılaştığı engeller sebebiyle 3 ila 4 yıl kaybettiğini anımsatan Başbakan, Karadağ’a karşı bugüne dek yapıcı bir tutum sergilediklerini, 2012’den bu yana tüm müktesebat tecrübesini paylaştıklarını ancak ikili beklentilerin karşılanmasının mecburi olduğunu ifade etti.

Zagreb’in 8 Maddelik Dosyası: Fasıllar, Tazminat ve Deniz Sınırı

Hırvatistan’ın Karadağ’ın takvimini durduran hamlesinin arkasında, daha önce AB kurumlarına ve üye devletlerin temsilcilerine resmi bir muhtıra şeklinde sunulan 8 maddelik talep listesi yatıyor. Diplomatik belgelerle ortaya konan dosyanın 6 maddesi doğrudan yargı ve temel hakları kapsayan 23. fasılla, 2 maddesi ise dış, güvenlik ve savunma politikasını düzenleyen 31. fasılla bağlantılı bulunuyor.

Hırvat basınında da yer bulan talep dosyasının omurgasını 1990’lardaki Yugoslavya’nın dağılma sürecinde yaşanan çatışmaların hukuki ve insani mirasları oluşturuyor. Zagreb yönetimi, söz konusu dönemde Karadağ topraklarında bulunan Morinj toplama kampında esir tutulan Hırvat vatandaşlarına ve eski mahkumlara resmi tazminat ödenmesini şart koşuyor. Dosyada ayrıca akıbeti belirsizliğini koruyan 14 kayıp Hırvat vatandaşının aranması, savaş suçlularının yargılanma süreçlerinin hızlandırılması ve Karadağ’daki Hırvat ailelerin mülkiyet haklarının iadesi talep ediliyor.

İkili ihtilafların sembolik ve askeri boyutunda ise iki kritik başlık öne çıkıyor. Hırvatistan, Karadağ’ın Kotor kentindeki bir yüzme havuzuna verilen ismin değiştirilmesini isterken, taraflar arasındaki deniz sınırının uluslararası hukuka uygun şekilde kesin hatlarla belirlenmesini istiyor. Listenin en somut askeri uyuşmazlığını ise Yugoslav donanmasından kalan ve halen Karadağ ordusunun envanterinde bulunan tarihi eğitim gemisi ‘Jadran’ oluşturuyor. Zagreb, eski Yugoslavya döneminde Split limanına kayıtlı olan geminin mülkiyet hakkının Hırvatistan’a ait olduğunu savunarak Podgorica’dan derhal iade bekliyor.

Oy Birliği Kuralı ve Karadağ’ın 2028 Vizyonu

Avrupa Birliği antlaşmaları uyarınca birliğe yeni bir üyenin kabul edilmesi veya müzakere fasıllarının hem açılması hem de nihai olarak kapatılması 27 üye ülkenin eksiksiz oy birliğini gerektiriyor. Bu kural, Hırvatistan’ın tutumunu Karadağ’ın üyelik kaderi açısından mutlak belirleyici bir konuma taşıyor.

Podgorica yönetimi, katılım müzakerelerine 2012 yılında başlamış ve Batı Balkanlar’da müktesebat uyumunda en ileri aşamaya geçmiş aday ülke sıfatını kazanmıştı. Karadağ hükümetinin kamuoyuna ilan ettiği resmi projeksiyon; 2024 yılının son çeyreğinde geriye kalan tüm fasılları kapatmak, 2025 yılında katılım antlaşmasını imzalamak ve onay süreçlerinin ardından 2028’de tam üye olarak bayrağını Brüksel’e çekmek yönündeydi. Ancak zirve sonuç bildirgesinden çıkarılan ‘yıl sonuna kadar tam mutabakat’ ifadesi, bu zaman çizelgesinin takvimden düştüğünü hukuki boyut kazandırdı.

Hırvatistan’ın 23. ve 31. fasıllara bağladığı şartlar yerine getirilmeden Zagreb yönetiminin yeşil ışık yakmayacağı tescillenirken, Podgorica’nın diplomaside manevra alanı daraldı. İki ülke dışişleri bakanlıkları arasında devam eden temasların seyrinin, Karadağ’ın Batı Balkanlar’daki öncü pozisyonunu koruyup koruyamayacağını belirleyeceği kaydedildi.

Kaynak / Ajans: Trthaber