Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, beyaz eşya pazarında tüketici tercihlerini ve üretim standartlarını doğrudan etkileyecek kapsamlı bir mevzuat değişikliğine imza attı. Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren iki ayrı tebliğ ile ev tipi çamaşır kurutma makinelerinin enerji etiketlerine, cihazın ne kadar kolay tamir edilebildiğini gösteren ‘onarılabilirlik sınıfı’ bilgisi eklenmesi hükme bağlandı. Karar doğrultusunda, tüketicilerin satın aldıkları cihazların kullanım ömrünü ve teknik servis bağımlılığını şeffaf biçimde görmeleri yasal güvenceye kavuştu.
Hukuki boyut kazanan yeni düzenleme çerçevesinde, piyasaya arz edilen kurutma makineleri teknik kriterler ışığında hesaplanacak özel bir endeks üzerinden değerlendirmeye tabi tutulacak. Üretici ve tedarikçiler için 1 Ocak 2027 tarihinden itibaren zorunlu hale gelecek uygulama, bu tarihe kadar olan geçiş döneminde ise gönüllülük esasıyla hayata geçirilebilecek. Cihazların üzerinde yer alacak yeni nesil etiketler, enerji tasarrufunun yanı sıra döngüsel ekonomi ekseninde tamir edilebilirlik kriterini de belirleyici bir parametre haline getirecek.
- Kritik Gelişme: Ev tipi kurutma makinelerine ‘onarılabilirlik sınıfı’ ve özel piktogram taşıyan etiket uygulaması getirildi.
- Resmi Veri / Açıklama: Cihazlar ‘A’ (en kolay onarılabilir) ile ‘E’ (en zor onarılabilir) skalasında derecelendirilecek; zorunlu uygulama 1 Ocak 2027’de başlayacak.
- Süreç / Sonraki Adım: Çevreye duyarlı tasarım tebliğiyle bekleme, aktif mod ve kapalı konum tanımları ile tüketim hesaplama metotları revize edildi.
Onarılabilirlik Endeksi Nasıl Hesaplanacak? Kriterler Belirlendi
Resmi Gazete’de yayımlanan ‘Ev Tipi Çamaşır Kurutma Makinelerinin Enerji Etiketlemesine Dair Tebliğ’de Değişiklik Yapılması Hakkında Tebliğ’, cihazların yalnızca elektrik sarfiyatıyla değil, teknik sürdürülebilirlikleriyle de değerlendirilmesini şart koşuyor. Yeni sistemde her ürün için matematiksel ve teknik parametrelere dayalı bir ‘onarılabilirlik endeksi’ hesaplanacak. Bu endeksin oluşturulmasında sahadaki onarım pratiklerini doğrudan ilgilendiren dört temel kriter esas alınacak.
Söz konusu kriterler arasında ilk sırayı cihazın iç aksamına ulaşmayı belirleyen ‘sökme derinliği’ alıyor. Bunun yanı sıra tamir işlemi esnasında ihtiyaç duyulan alet veya ekipman türü, gövde ve bileşenlerde kullanılan bağlantı elemanlarının mekanik yapısı ile yetkili ya da bağımsız tamircilerin onarım bilgilerine şeffaf erişimi endeks puanını tayin edecek. Yapılan teknik değerlendirmeler neticesinde kurutma makineleri, en yüksek onarılabilirlik seviyesini temsil eden ‘A’ sınıfından, en düşük onarım kolaylığına işaret eden ‘E’ sınıfına kadar harflerle derecelendirilecek.
Tüketicilerin mağazalarda veya internet ortamında ürünü incelerken bu seviyeyi kolaylıkla ayırt edebilmesi adına özel bir görsel standart getirildi. Onarılabilirlik sınıfı, etiket üzerinde yer alacak olan özel bir simgeyle, yani yan yana konumlandırılmış anahtar ve tornavida piktogramı ile açıkça sergilenecek. Böylece satın alma kararında cihazın arızalanması halinde ne derece tamir edilebilir olduğu somut verilerle tüketiciye sunulacak.
Çevreye Duyarlı Tasarım Tebliğinde Tanımlar Yenilendi
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın yayımladığı diğer düzenleme olan ‘Ev Tipi Çamaşır Kurutma Makineleri ile İlgili Çevreye Duyarlı Tasarım Gerekliliklerine Dair Tebliğ’de Değişiklik Yapılması Hakkında Tebliğ’ ise meselenin mühendislik ve eko-tasarım boyutuna odaklandı. Yürürlüğe giren metinle birlikte, cihazların elektrik tüketim biçimleri ile tamirat süreçlerine yönelik sektörel tanımlamalar baştan sona güncellendi.
Yapılan revizyonla ‘hazırda bekleme konumu’, ‘kapalı konum’, ‘aktif mod’ ve cihazın asli görevini niteleyen ‘ana işlev’ kavramları uluslararası teknik standartlara tam uyumlu hale getirildi. Enerji tüketiminin farklı çalışma evrelerinde ne şekilde ölçüleceği, bekleme modundaki sızıntı tüketimlerin nasıl kayıt altına alınacağı tebliğde netleştirildi. Bununla beraber, kurutma makinelerinin performans katsayıları ve yıllık ağırlıklı enerji tüketim hesaplamalarına ilişkin formülasyonlarda da kapsamlı bir yöntem değişikliğine gidildi.
Mevcut enerji etiketlerinde yer alan geleneksel parametreler ise korunmaya devam edecek. Tüketiciler, onarılabilirlik piktogramının yanı sıra ürün üzerindeki QR kod üzerinden ayrıntılı ürün bilgi formuna erişebilecek. Etikette A’dan G’ye kadar sıralanan enerji verimlilik sınıfı, ürünün yıllık ağırlıklı enerji tüketim değeri (kWh/yıl), desibel cinsinden ses seviyesi ve yoğuşma verimlilik sınıfı gibi vazgeçilmez göstergeler yerini muhafaza edecek.
Olayın Perde Arkası ve Sektörel Analiz
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın attığı bu imza, yüzeyde sıradan bir teknik mevzuat revizyonu gibi görünse de tüketim ekonomisinin temel dinamiklerini değiştirecek bir dönüşümün işaret fişeğidir. Uzun yıllardır beyaz eşya sektöründe tartışılan ‘planlı eskitme’ olgusu ve arızalanan cihazların tamir masrafının yenisini alma maliyetine yaklaşması sorunu, ilk kez bu derece somut bir regülasyonla masaya yatırıldı. Bir kurutma makinesinin içini açmak için özel, tescilli aparatlar gerekiyorsa veya gövde tamamen preslenmiş bağlantılarla kapatılıp sökülemez kılınmışsa, bu durum artık saklanamayacak; ürün doğrudan ‘D’ veya ‘E’ sınıfı etiketiyle piyasada dezavantajlı konuma düşecektir.
1 Ocak 2027 tarihine kadar tanınan geçiş süresi, imalat sanayisi açısından kritik bir Ar-Ge ve montaj hattı revizyonu sürecini beraberinde getirecektir. Yerli üreticilerin ve ithalatçıların tasarımlarını yeniden yapılandırarak vidalama, modüler kart yerleşimi ve standart yedek parça erişimi gibi konularda ‘A’ sınıfını hedeflemesi gerekecektir. Bu tablo, yetkili servis tekelini gevşetme potansiyeli taşıdığı gibi, ikinci el piyasasında da kurutma makinelerinin değerini doğrudan onarılabilirlik endeksine endeksleyecektir. Tüketicinin tamir hakkı yasal bir zırha kavuşurken, döngüsel ekonomi hedefleri doğrultusunda elektronik atık miktarının azaltılması sahadaki en somut kazanım olarak belirecektir.
Uygulama Takvimi: 2027’ye Kadar Gönüllü, Sonrasında Zorunlu
Tebliğ kapsamında belirlenen takvim, beyaz eşya üreticileri ve tedarikçi ağları için kademeli bir intibak süreci öngörüyor. Tebliğin yürürlüğe girmesiyle birlikte dileyen üretici ve ithalatçı firmalar, yeni formatlı enerji etiketlerini ve onarılabilirlik bilgilerini ürün bilgi formlarıyla birlikte gönüllü olarak derhal sunmaya başlayabilecek. Bu serbestiyet, çevreci ve sürdürülebilir ürün iddiası taşıyan markalara pazarda erken avantaj yakalama fırsatı tanıyacak.
Ancak 1 Ocak 2027 tarihi itibarıyla tüm tedarik zinciri için istisnasız bir zorunluluk dönemi başlayacak. Bu tarihten sonra piyasaya arz edilecek olan istisnasız her ev tipi çamaşır kurutma makinesinde, onarılabilirlik endeksine göre belirlenen A-E arası sınıflandırma ve anahtar-tornavida simgesi bulunmak zorunda olacak. Ürün bilgi formlarında onarım kriterlerine dair teknik ayrıntıların eksik bırakılması, piyasa denetimi ve gözetimi mevzuatı uyarınca idari yaptırımlara konu teşkil edecek.
Bakanlık tarafından yürütülen bu standartlaştırma hamlesi, Türkiye’nin Avrupa Birliği çevre ve eko-tasarım mevzuatlarıyla olan teknik uyumunu da pekiştiriyor. Sektör temsilcilerinin, 2027 yılına kadar üretim bantlarında sökülebilirliği kolaylaştıracak mekanik tasarımlara ağırlık vermesi ve teknik servis kılavuzlarını dijital platformlar üzerinden kamuya açık standartlara uyarlaması bekleniyor.
Merak Edilen Sorular ve Yanıtlar
Soru: Kurutma makinelerindeki onarılabilirlik sınıfı neyi ifade ediyor?
Onarılabilirlik sınıfı; bir cihazın arızalandığında ne kadar kolay, hızlı ve standart aletlerle tamir edilebildiğini gösterir. Cihazın sökme derinliği, gerekli aletler, bağlantı parçaları ve teknik kılavuzlara erişim değerlendirilerek ürünler A (en kolay tamir edilen) ile E (en zor tamir edilen) arasında sınıflandırılır.
Soru: Yeni etiket uygulaması ne zaman zorunlu hale gelecek?
Tedarikçiler ve üreticiler için onarılabilirlik sınıfını içeren etiket ve ürün bilgi formlarının sunulması 1 Ocak 2027 tarihinden itibaren zorunlu olacaktır. Bu tarihe kadar firmalar yeni sisteme gönüllü olarak geçiş yapabilecektir.
Soru: Tüketiciler cihazın onarılabilirlik durumunu etikette nasıl görecek?
Yeni enerji etiketinde yer alacak olan anahtar ve tornavida piktogramı ile bu simgenin yanında yer alan A’dan E’ye kadar olan harf derecelendirmesi sayesinde tüketiciler ürünün onarılabilirlik düzeyini kolayca görebilecektir.
Kaynak / Ajans: Trthaber
