Geçmişte doğal kaynakları ve beden gücü sömürülen gelişmekte olan ülkeler, günümüzde eğitimli ve nitelikli insan kaynağını küresel merkezlere kaptırma riskiyle yüzleşiyor. Sömürgecilik sonrası dönemde eski sömürgelerden gelişmiş ülkelere yönelen göç hareketleri, doktor, mühendis ve öğretmen gibi yetişmiş beyinlerin transferiyle stratejik bir boyut kazandı. Askeri müdahalelerin yerini ekonomik, kültürel ve siyasal nüfuz alanlarına bıraktığı bu süreçte, gelişmiş devletlerin puanlama temelli göç politikaları küresel eşitsizliği derinleştiriyor.

Sri Lanka, Pakistan, Kolombiya ve Suriye gibi farklı coğrafyalardan yola çıkan eğitimli bireylerin yaşam öyküleri, yeni nesil insan kaynağı transferinin ortak paydalarını görünür kılıyor. Daha iyi yaşam standartları, özgürlük ve kariyer imkanları arayışıyla başlayan bu yolculuklar, bireysel ölçekte başarı hikayelerine dönüşse de kaynak ülkeler açısından telafisi güç bir yetişmiş insan gücü kaybı anlamına geliyor. Sahaya yansıyan somut veriler, nitelikli iş gücünün gelişmiş merkezlerde konumlanmasıyla birlikte modern sömürgecilik kavramının yeniden tartışmaya açıldığını işaret ediyor.

Kaynak Sömürüsünden İnsan Kaynağı Transferine

Tarihsel süreçte egemen güçlerin medeniyet götürme iddiasıyla diğer toplumların yer altı ve yer üstü zenginliklerine el koyma pratiği, günümüzde nitelikli beyinlerin merkez ülkelere çekilmesi şeklinde biçim değiştiriyor. Gelişmekte olan ülkelerin kıt imkanlarla yetiştirdiği hekimler, mühendisler ve akademisyenler, cazip çalışma koşulları ve sosyal imkanlar vaadiyle gelişmiş ekonomilerin çarklarına dahil ediliyor. Bu durum, doğrudan fiziki zorlama olmaksızın, insan kaynağının rızaya dayalı biçimde transfer edilmesini beraberinde getiriyor.

Sri Lanka’dan Kolombiya’ya, Pakistan’dan Suriye’ye uzanan farklı göç akslarında yaşananlar, sistemin işleyişine dair çarpıcı veriler sunuyor. Gelişmekte olan toplumlar eğitim altyapılarına ciddi kaynaklar ayırarak uzman yetiştirirken, bu emeğin nihai katma değeri gelişmiş ülkelerin kalkınma hamlelerine yazılıyor. Böylece geçmişte ham madde ve bedensel iş gücü akışına dayanan bağımlılık ilişkisi, bilgi ve uzmanlık birikiminin transferi üzerinden varlığını sürdürüyor.

Puanlama Sistemi ve Kullanışlı Göçmen Paradoksu

Gelişmiş ülkelerin uyguladığı çağdaş göç politikaları, kapılarını herkese eşit açan bir yapıdan ziyade ince elenip sık dokunan bir ayıklama mekanizmasını barındırıyor. Eğitim düzeyi, mesleki yetkinlik, dil yeterliliği ve yaş gibi kriterleri esas alan puanlama sistemleri, ev sahibi ülkelerin ihtiyaç duyduğu kritik meslek gruplarına öncelik tanıyor. Bu çerçevede doktorlar, yazılımcılar ve teknik uzmanlar hızlı entegrasyon kanallarıyla kabul edilirken, sığınmacı konumundaki kitleler insani açıdan son derece ağır koşullarla mücadele etmek zorunda kalıyor.

Göçmenlerin sistem içinde ‘kullanışlılık’ ve ‘ekonomik fayda’ ölçütleriyle değer bulması, insan hakları ve evrensel adalet tartışmalarını beraberinde getiriyor. Nitelikli bireyler gelişmiş ekonomilerin büyüme motoruna güç katarken, geldikleri ülkelerde kamu hizmetlerinin ve nitelikli üretimin aksamasına yol açan büyük bir uzman açığı doğuyor.

Bireysel Dilemma: Özlem, Aidiyet ve Vicdan Muhasebesi

Madalyonun diğer yüzünde ise göç eden nitelikli bireylerin yaşadığı psikolojik ve sosyolojik gelgitler yer alıyor. Ülkelerinden ayrılan eğitimli göçmenler; yeni hayatlarına uyum sağlama çabası ile geride bıraktıkları aileleri, kültürleri ve topraklarına duydukları özlem arasında sıkışıp kalıyor. Özellikle nitelikli göçmen kitlesinde, edindikleri birikim ve uzmanlığı kendi toplumlarının kalkınması yerine başka devletlerin hizmetine sunmuş olmanın yarattığı bir vicdan muhasebesi yaşanıyor.

Diğer yandan, göçmenlerin kazandıkları gelirin bir kısmını memleketlerindeki ailelerine transfer etmesi, kaynak ülkeler açısından önemli bir döviz girdisi ve finansal can suyu işlevi görüyor. Ancak bu ekonomik katkı, yetişmiş beyin gücünün yokluğundan kaynaklanan yapısal kayıpları telafi etmeye yetmiyor. Ülkesine dönme hayali kuran pek çok nitelikli göçmenin, kurdukları yeni düzen ve kariyer dengeleri nedeniyle geri dönüşü sürekli erteledikleri gözlemleniyor.

Kaynak / Ajans: Aa