Tarihsel süreçte doğal kaynakları ve insan gücü sömürülen gelişmekte olan ülkeler, günümüzde yetişmiş beyin güçlerini gelişmiş batı merkezlerine kaptırma tehdidiyle karşı karşıya kalıyor. Askeri müdahalelerin yerini ekonomik, kültürel ve siyasal mekanizmalara bıraktığı küresel düzende, eğitimli insan kaynağının merkez ülkelere akışı ‘modern sömürgecilik’ tartışmasını yeniden alevlendirdi.

Sri Lanka, Pakistan, Kolombiya ve Suriye’den yola çıkan göçmenlerin yaşam mücadeleleri üzerinden görünür kılınan bu tablo; doktor, mühendis ve öğretmen gibi yetişmiş insan gücünün gelişmiş devletler tarafından puanlama ve yetenek kriterleriyle çekildiğini, sığınmacı durumundaki kitlelerin ise ağır koşullara terk edildiğini somut verilerle ortaya koydu.

Gelişmiş Ülkelerin Puanlama Düzeni ve Nitelikli İş Gücü Avı

Gelişmiş merkezlerin uygulamaya koyduğu göç politikaları, kapıların kimlere açık kimlere kapalı olduğunu net bir biçimde belirliyor. Nitelikli insan gücünü çekmeyi hedefleyen bu sistemde eğitim düzeyi, mesleki deneyim ve yetenek esas alınarak puanlama kriterleri uygulanıyor. Sağlık sektöründe ihtiyaç duyulan doktorlar, altyapı ve teknoloji projelerinin mimarı mühendisler ile eğitim kadrolarını oluşturan öğretmenler, bu seçici sistemin odağında yer alıyor.

Buna karşın, herhangi bir kurumsal öncelik listesine giremeyen ya da çatışma alanlarından kaçan sığınmacılar son derece ağır insani ve hukuki koşullarla yüzleşmek zorunda kalıyor. Bu durum, göçmenlerin sistem içinde yalnızca ‘kullanışlılık’ oranlarına göre değerlendirildiği ve insan kaynağı transferinin yeni bir sömürgecilik enstrümanı haline getirildiği yönündeki tahlilleri güçlendiriyor. Geçmişte ordular ve sömürge valileri kanalıyla yürütülen kaynak transferi, günümüzde nitelikli bireylerin kariyer ve daha iyi yaşam arayışları üzerinden işleyen bir mekanizmaya dönüşmüş durumda.

Aidiyet, Vicdan Azabı ve Aileye Gönderilen Gelir Dengesi

Yurt dışına yerleşen yetenekli bireyler, yeni hayat standartlarına uyum sağlamaya çalışırken ciddi bir duygusal yükü de taşımak zorunda kalıyor. Sahip olunan bilgi, birikim ve mesleki uzmanlığın kendi vatanlarının kalkınması yerine yabancı ekonomilerin hizmetine sunulması, nitelikli göçmenler üzerinde belirgin bir suçluluk duygusu yaratıyor. Doğup büyüdükleri topraklara, ailelerine ve kültürlerine duydukları özlem ile kariyer hedefleri arasında sıkışan göçmenlerin büyük çoğunluğu için geri dönme hayalleri zamanla belirsizliğe evriliyor.

Madalyonun diğer yüzünde ise ekonomik gerçeklikler duruyor. Yurt dışındaki nitelikli iş gücünün elde ettiği gelirin bir bölümünü memleketlerindeki ailelerine transfer etmesi, kaynak transferine maruz kalan ülkeler açısından göreceli bir ekonomik rahatlama sağlıyor. Ancak finansal akış, yetişmiş beyin gücünün yokluğundan doğan stratejik kayıpları telafi etmeye yetmiyor.

Eski Sömürge Modellerinden Zihinsel Transfer Çağına

Tarihsel perspektiften bakıldığında, sömürgeci güçlerin tahrif ettiği kaynak düzeni günümüzde biçim değiştirmiştir. Sri Lanka’dan Pakistan’a, Kolombiya’dan Suriye’ye kadar farklı coğrafyalarda yaşanan süreçler, bireysel bir kariyer tercihinin ötesinde küresel bir sistem sorununa işaret etmektedir. Toplumların kendi kendilerine yetebilme kapasitesini zayıflatan bu durum, ‘yeni sömürgecilik’ tartışmalarını hukuki ve sosyolojik boyutlarıyla gündemin üst sıralarına taşımaktadır.

Kaynak / Ajans: Aa