Birleşmiş Milletler (BM) tarihinin en uzun süreli iklim zirvesi olarak kayda geçen COP31’de, Türkiye ve Avustralya eş başkanlığında hazırlanan ‘Antalya Paktı’ taslak metni genel kurulda oy birliğiyle reddedildi. Fosil yakıtlardan kademeli çıkışa yönelik açık ve bağlayıcı bir taahhüt içermemesi ile finansman hedeflerinin belirsizliği gerekçesiyle Avrupa Birliği (AB) ve kırılgan ada ülkelerinin sert tepkisiyle karşılaşan zirvede, müzakereler tamamen çökme noktasına geldi.
Pazar günü öğlen saatlerinde başlayan ve gerilimli anlara sahne olan son genel kurul açılışında konuşan COP31 Başkanı Murat Kurum, taslak üzerinde mutabakat sağlanamadığını duyurdu. Kurum, delegelere hitaben yaptığı açıklamada, ‘Bu metin üzerinde bir mutabakat sağlanamadığını anlıyorum. Bu nedenle, söz konusu kararlar kabul edilmemiştir’ diyerek sürecin tıkandığını resmen kayda geçirdi. Görüşmelerin uzatmalarının ikinci gününde yaşanan bu gelişme, tarafların uzlaşamaması durumunda BM iklim müzakerelerinin gelecek yıla kadar askıya alınması riskini sahaya yansıttı.
📌 Öne Çıkan Başlıklar
- Kritik Gelişme: COP31 Başkanı Murat Kurum, Antalya Paktı taslağı üzerinde tarafların uzlaşamadığını ve kararların kabul edilmediğini ilan etti.
- Resmi Veri / Açıklama: 12 sayfalık metinde fosil yakıtlardan çıkışa dair doğrudan ifade yer almazken, 2035 yılına kadar nihai elektrik tüketiminde elektriğin oranının %35’e çıkarılması çağrısı yapıldı.
- Süreç / Sonraki Adım: Görüşmeler uzatmaların ikinci gününe taşınırken, nihai metinde mutabakat sağlanamazsa BM iklim zirvesi kararsız kapanarak ertelenecek.
Metindeki Kırılma Noktaları ve Fosil Yakıt Çatışması
Zirvenin 20 Kasım Cuma günü sona ermesi planlanırken, taraflar arasındaki derin görüş ayrılıkları nedeniyle uzatmalara gidilmişti. Genel kurulda resmi internet sitesi üzerinden yayımlanan 12 sayfalık ve yaklaşık 100 paragraftan oluşan Antalya Paktı taslağı, krizin ana kaynağı haline geldi. Taslakta, daha önce bazı ülkelerin müzakerelere devam edebilmek adına temel ön koşul olarak sunduğu ‘fosil yakıtlardan uzaklaşılması’ ifadesine doğrudan yer verilmedi. Metin, sadece üç yıl önce Birleşik Arap Emirlikleri’nde (BAE) düzenlenen COP28’de alınan kararlara dolaylı atıflarla yetindi.
Taslağın ilan edilmesinin ardından ilk sert tepki Avrupa Birliği cephesinden geldi. AB adına söz alan İrlandalı Bakan Darragh O’Brien, birliğin anlaşmayı resmen reddettiğini açıklayarak şu ifadeleri kullandı: ‘Önümüze konulan taslak iklim aciliyetine yanıt vermiyor. Fosil yakıtların yeşil aklamasını yapan bir COP’u kabul etmeyeceğiz.’ O’Brien’ın açıklamaları sivil toplum temsilcilerinden yoğun destek gördü. AB İklim Komiseri Wopke Hoekstra da yeni metin yayımlanmadan hemen önce yaptığı değerlendirmede, ihtiyaç duyulan iklim eylemi kararlarının alınmaması halinde bir anlaşmanın imzalanmayacağının altını çizmişti.
Panama Çevre Bakanı Juan Carlos Navarro da anlaşmaya sert itirazda bulunarak Paris Anlaşması’nın tarihsel önemine dikkat çekti. Navarro, salonda geniş yankı bulan konuşmasında, ‘Paris öncesinde dünya 4°C’lik bir ısınmaya doğru gidiyordu. Mevcut politikalar ise 2,8°C’ye işaret ediyor. Bu bir ilerleme ancak 2,8°C güvenli değil. Bilim pazarlık kabul etmez. Gezegen daha fazla bekleyemez’ dedi. Deniz seviyesine yakın konumuyla varoluşsal krizle yüzleşen Tuvalu’nun İklim Bakanı Maina Talia ise fosil yakıtlardan vazgeçilmesinin ülkeleri için kırmızı çizgi olduğunu vurguladı.
Kutuplaşan Cepheler: Finansman Krizi ve Üretici Ülkeler
Taslak metinde iklim krizine karşı mücadelede kritik önem taşıyan Karbon Yakalama, Kullanım ve Depolama (CCUS) teknolojilerine yer verilmesi de tartışmaları büyüttü. Fransa Ekolojik Dönüşüm Bakanı Monique Barbut, CCUS teknolojilerinin nihai metinde yer almasını, bazı ülkelerin petrol ve doğalgaz yakmaya devam etmesi için verilmiş bir izin şeklinde yorumladı. Barbut, söz konusu teknolojilerin pahalı ve geniş ölçekte uygulanmasının zor olduğuna işaret ederek, ‘Dünyanın 1,5 derece ısındığını söyleyip hiçbir şey olmamış gibi yapmaya devam edemeyiz’ değerlendirmesinde bulundu.
Buna karşılık, müzakereleri yürüten Avustralya İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı Chris Bowen, metne fosil yakıtlarla ilgili maddelerin eklenmesi zorunluluğuna karşı çıkarak, zirvenin uygulama odaklı olması ve temiz enerjiye geçişe odaklanması gerektiğini savundu. Fosil yakıt ihracatçısı Rusya ise arzın talepten daha hızlı kesilmesi durumunda küresel küçülme, fiyat şokları ve enerji yoksulluğu yaşanacağı uyarısında bulunarak kısıtlayıcı maddelere itiraz etti.
Suudi Arabistan delegesi Muhammed Eyyub, Arap Birliği’ne üye 22 ülkenin tarihsel olarak sera gazı emisyonlarının %2’sinden daha azından sorumlu olduğunu belirterek, 1,5°C senaryosunun aşılacağı bir noktaya nasıl gelindiğinin gerçekçi bir şekilde kabul edilmesi gerektiğini söyledi. Finansman tarafında ise gelişmekte olan ülkelerin talepleri yanıtsız kaldı. Metnin ilk versiyonlarında yer alan, iklim uyumu için ayrılan kaynağın 2035 yılına kadar 120 milyar dolara çıkarılması hedefi son taslaktan çıkarıldı. Afrika Müzakereciler Grubu Başkanı ve Gana Çevre Bakanı Zanetor Agyeman Rawlings, ‘Buraya dilenmeye gelmedik, gelişmiş ülkelerin insan kaynaklı faaliyetlerinin yükünü çeken halkımız için haklı olarak bize ait olanı talep etmeye geldik’ diyerek finansman hedeflerinin silinmesine tepki gösterdi.
BM Tarihinin En Uzun Zirvesi: Madrid’in Rekoru Kırıldı
Uzatmaların ikinci gününde görüşmeler sürerken COP31, BM tarihinin en uzun süren iklim konferansı ünvanını Madrid’de düzenlenen COP25’in elinden aldı. 2019 yılındaki zirve iki gün iki gece uzayarak rekor kırmıştı. Antalya’daki görüşmelerde Türkiye ve Avustralya heyetleri kilitlenmeyi aşmak için yoğun mekik diplomasisi yürüttü.
COP31 Başkanı Murat Kurum, pazar sabahı erken saatlerde yaptığı açıklamada, ‘Gece gündüz çalıştık. Köprüler kurduk. Uzlaşmaya varmak için son ana dek fırsatlar aradık. Anlaşmaya her zamankinden daha yakınız’ dese de genel kurulda sunulan taslak metin kabul görmedi. İngiltere’nin baş müzakerecisi Miatta Fahnbulleh ekibinin uzlaşı için çalışmaya devam ettiğini söylese de, sivil toplum örgütleri süreci sert dille eleştirdi. Powershift Africa temsilcisi Mohamed Adow, yaşanan tabloyu ‘Hiç şüphe duymadan söyleyebilirim ki, bu şimdiye kadarki en kötü COP oldu’ sözleriyle özetledi.
COP31 müzakerelerinde ortaya çıkan kilitlenme, küresel iklim diplomasisinin içinde bulunduğu derin vizyon yarılmasını somut verilerle ortaya koyuyor. Bir tarafta emisyon azaltımı için fosil yakıtlardan çıkışı bağlayıcı metinlere dönüştürmek isteyen sanayileşmiş ve iklim kırılganlığı yüksek ülkeler; diğer tarafta enerjide arz güvenliğini ve ekonomik dengeleri öne süren üretici aktörler yer alıyor. Antalya Paktı’nın reddedilmesi, yalnızca bir metin anlaşmazlığı değil, aynı zamanda iklim finansmanı ve sorumluluk paylaşımındaki küresel güven bunalımının sahaya yansımasıdır. Uzatmaların ikinci gününde başkanlığın mekik diplomasisi yürütmesine rağmen uzlaşının sağlanamamış olması, önümüzdeki süreçte BM çatısı altındaki oy birliği mekanizmasının işlevselliğini yeniden tartışmaya açacaktır.
Merak Edilen Sorular ve Yanıtlar
Soru: Antalya Paktı taslak metni neden kabul edilmedi?
Metinde fosil yakıtlardan kademeli olarak çıkılmasına ilişkin net ve bağlayıcı ifadelerin bulunmaması, iklim uyum finansmanındaki 120 milyar dolarlık hedefin metinden çıkarılması ve CCUS teknolojilerine verilen atıflar başta AB ve ada ülkeleri olmak üzere birçok delegasyonun itirazına neden oldu.
Soru: Müzakerelerde nihai uzlaşı sağlanamazsa ne olacak?
Tarafların son genel kurulda da ortak bir metin üzerinde anlaşamaması halinde COP31 sonuç bildirgesi olmadan kapanacak ve müzakereler çözümsüz kalarak gelecek yılki iklim zirvesine devredilecek.
Kaynak / Ajans: Bbc
📰
Haber Kaynağı / Ajans:
Bbc