Birleşmiş Milletler (BM) tarihinin en uzun süreli iklim konferansı olarak kayda geçen COP31’de, Türkiye ve Avustralya’nın eş başkanlığında hazırlanan ‘Antalya Paktı’ anlaşma taslağı diplomatik bir tıkanıklığa yol açtı. 20 Kasım Cuma günü tamamlanması planlanan ancak taraflar arasındaki derin görüş ayrılıkları nedeniyle pazar günü uzatmalarına sarkan zirvede, fosil yakıtlardan aşamalı olarak çıkılmasına dair doğrudan bir metnin yer almaması müzakereleri çökme eşiğine getirdi.
Avrupa Birliği (AB) ve Panama’nın, sunulan 12 sayfalık taslak metne resmen itiraz ederek anlaşmayı reddetmesi salonda geniş yankı buldu. COP31 Başkanı Murat Kurum’un uzlaşma sağlamak adına yoğun temaslar yürüttüğünü açıklamasına rağmen, gelişmekte olan ülkelerin finansman talepleri ve ada devletlerinin fosil yakıt kısıtlaması konusundaki tavizsiz tutumu, BM tarihindeki en çetin iklim zirvesi pazarlıklarından birini ortaya koydu.
- Kritik Gelişme: AB ve Panama, ‘Antalya Paktı’ taslak metnini fosil yakıtlara açıkça atıf yapmadığı gerekçesiyle reddetti.
- Resmi Veri / Açıklama: 12 sayfa ve yaklaşık 100 paragraftan oluşan taslakta, 2035 yılına kadar elektrik tüketiminde yenilenebilir/elektrik payının %35’e çıkarılması hedefleniyor.
- Süreç / Sonraki Adım: Taraflar arasında nihai bir uzlaşma sağlanamazsa zirvedeki müzakerelerin gelecek yıla kadar askıya alınması riski bulunuyor.
Fosil Yakıtlardan Çıkış Maddesi Üzerindeki Diplomatik Çatışma

Türkiye ve Avustralya eş başkanlığında yürütülen görüşmeler sırasında kamuoyuna duyurulan Antalya Paktı taslağı, kömür, petrol ve doğalgaz gibi fosil yakıtlardan uzaklaşılması ifadesini doğrudan içermemesi sebebiyle sert eleştirilerin hedefi oldu. Metinde yalnızca üç yıl önce Birleşik Arap Emirlikleri’nde (BAE) gerçekleştirilen COP28’de alınan kararlara dolaylı atıflar yer aldı. Bu durum, müzakerelerin başından itibaren fosil yakıtlardan çıkışı ön şart olarak koşan ülkelerin tepkisini çekti.
AB adına söz alan İrlandalı Bakan Darragh O’Brien, birliğin sunulan metni kabul etmeyeceğini belirterek sert bir tonda konuştu. Taslağın çok geç bir aşamada sunulduğunu altını çizen O’Brien, ‘Önümüze konulan taslak iklim aciliyetine yanıt vermiyor. Fosil yakıtların yeşil aklamasını yapan bir COP’u kabul etmeyeceğiz’ ifadelerini kullandı. Bu konuşma, salondaki sivil toplum temsilcileri tarafından uzun süre alkışlandı. Benzer şekilde Panama Çevre Bakanı Juan Carlos Navarro da karara itiraz ederek, küresel iklim politikasının Paris Anlaşması ile sağladığı ivmenin gerisinde kalınamayacağını vurguladı. Navarro, mevcut politikaların küresel sıcaklık artışını 2,8°C seviyesinde tutmaya işaret ettiğini ve bilimin pazarlık kabul etmeyeceğini dile getirdi.
Pasifik’te deniz seviyesinin yükselmesi tehdidiyle karşı karşıya olan alçak rakımlı ada ülkesi Tuvalu’nun İklim Bakanı Maina Talia ise fosil yakıtların iklim krizinin temel nedeni olduğunu ve bu ifadenin metinde yer almamasının ülkeleri için bir ‘kırmızı çizgi’ teşkil ettiğini kaydetti. Fransa Ekolojik Dönüşüm Bakanı Monique Barbut da metindeki karbon yakalama, kullanım ve depolama (CCUS) teknolojilerine yapılan atıfları, petrol ve doğalgaz kullanımını sürdürmek adına bir yetki gibi sunulduğu gerekçesiyle eleştirdi.
Finansman Hedeflerinin Silinmesi ve Gelişmekte Olan Ülkelerin Tepkisi
Antalya’da devam eden müzakerelerin bir diğer temel kırılma noktasını ise iklim krizine uyum finansmanı oluşturdu. Zirvenin ilk günlerinde yayımlanan taslak versiyonlarda yer alan ve kırılgan ülkelerin iklim krizine uyum sağlaması amacıyla 2035 yılına kadar 120 milyar dolarlık finansman kaynağı ayrılmasını öngören madde, son metinden tamamen çıkarıldı. Herhangi bir sayısal hedefin bulunmaması, gelişmekte olan ülkeler ve Afrika Grubu tarafında büyük bir hayal kırıklığı yarattı.
Gana Çevre Bakanı ve Afrika Müzakereciler Grubu Başkanı Zanetor Agyeman Rawlings, zirvede yaşanan yaklaşımı eleştirerek sahaya yansıyan adaletsizliğe dikkat çekti. Rawlings, ‘Buraya dilenmeye gelmedik, gelişmiş ülkelerin insan kaynaklı faaliyetlerinin yükünü çeken halkımız için haklı olarak bize ait olanı talep etmeye geldik’ diyerek tepkisini dile getirdi. Çevre örgütleri de sürecin yönetiliş biçimine dair olumsuz görüş bildirdi. Powershift Africa temsilcisi Mohamed Adow, toplantı marjında yaptığı değerlendirmede zirvenin gidişatını ‘şimdiye kadarki en kötü COP’ olarak nitelendirdi.
Taslağın Teknik Detayları ve Masadaki Zıt Görüşler
COP31 Başkanı Murat Kurum, pazar günü açılışı yapılan son genel kurulda delegelere hitap ederek uzlaşma arayışlarının aralıksız sürdüğünü ifade etti. Kurum, ‘Gece gündüz çalıştık. Köprüler kurduk. Uzlaşmaya varmak için son ana dek fırsatlar aradık. Bu kararı dikkatlice incelemenizi rica ediyoruz. Kalan konularda anlaşmaya her zamankinden daha yakınız’ değerlendirmesinde bulundu.
Resmi kanallardan yayımlanan 12 sayfalık ve yaklaşık 100 paragraflık Antalya Paktı taslağında öne çıkan teknolojik ve küresel hedefler ise şu şekilde kayda geçti:
- Ülkelere, 2035 yılına kadar nihai elektrik tüketiminde elektriğin payını %35 seviyesine çıkarma çağrısı yapıldı.
- İngiltere heyetinin (İngiltere Baş Müzakerecisi Miatta Fahnbulleh öncülüğünde) ısrarlı talepleri doğrultusunda, küresel ısınmanın 1,5°C eşiğini aşma riski taşıdığı tespiti korundu.
- Karbon yakalama, kullanım ve depolama (CCUS) teknolojilerinin kullanım ölçeğine dair metinsel ayarlamalar gerçekleştirildi.
Öte yandan, görüşmelerde fosil yakıt üreticisi ülkeler ile tüketici ülkeler arasındaki zıt kutuplaşma derinleşti. Fosil yakıt kısıtlamalarına karşı çıkan Rusya heyeti, arzın talepten daha hızlı azaltılması durumunda küresel piyasalarda ‘fiyat şokları’ ve ‘enerji yoksulluğu’ yaşanabileceği uyarısını masaya yatırdı. Avustralya İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı Chris Bowen ise metne fosil yakıt çıkış maddelerinin zorlamayla eklenmesi yerine, zirvenin uygulama odaklı tutularak temiz enerji dönüşümüne odaklanılması gerektiğini savundu.
Olayın Perde Arkası ve Analiz
Antalya’da gerçekleşen COP31, küresel iklim diplomasisinin içinde bulunduğu derin tıkanıklığı net bir şekilde gözler önüne seriyor. Bir tarafta Suudi Arabistan ve Rusya gibi fosil yakıt ihracatçısı ülkelerin ekonomik kaygıları, diğer tarafta AB ve ada devletlerinin varoluşsal iklim hedefleri arasında sıkışan zirve, Türkiye için de çetin bir arabuluculuk sınavına dönüştü. Metinden 120 milyar dolarlık finansman hedefinin çıkarılması ve ‘fosil yakıtlardan çıkış’ ifadesinin esnetilmesi, gelişmekte olan ülkelerin güvenini zedelemiş görünüyor. Uzatmaların ikinci gününde reddedilen taslak, iklim zirvelerinin bağlayıcı kararlar alma yetisindeki zafiyeti ve küresel enerji politiğindeki çıkar çatışmalarının bilimin önüne geçtiğini bir kez daha kanıtlıyor.
Merak Edilen Sorular ve Yanıtlar
Soru: Antalya Paktı taslağı neden AB ve Panama tarafından reddedildi?
Taslak metinde fosil yakıtlardan (petrol, doğalgaz, kömür) aşamalı olarak çıkılacağına dair doğrudan ve açık ifadelerin yer almaması, ayrıca karbon yakalama teknolojilerine yapılan atıfların kirletici yakıtların kullanımına devam izin olarak görülmesi sebebiyle reddedildi.
Soru: COP31 müzakereleri bir anlaşma sağlanamazsa nasıl sonuçlanacak?
Zirvede taraflar nihai bir metin üzerinde uzlaşamazsa, BM iklim konferansı tarihindeki en uzun uzatmanın ardından müzakerelerin gelecek yıla kadar resmi olarak askıya alınması riski bulunmaktadır.
Kaynak / Ajans: Bbc
