Amerika Birleşik Devletleri Federal Havacılık İdaresi (FAA), hava trafik kontrol merkezlerini kilitleyen devasa bir telekomünikasyon kesintisi nedeniyle ülke genelindeki tüm ticari ve sivil uçuşları durdurdu. Hava seyrüsefer emniyetini tehdit eden iletişim arızası sonrasında apronda bekleyen yüzlerce uçak kalkış yapamazken, Eurocontrol kararıyla Türkiye dâhil olmak üzere Avrupa’dan ABD’ye yönelik tüm seferler de eş zamanlı olarak askıya alındı.
Olayın küresel havacılık zincirinde yarattığı kriz devam ederken, Beyaz Saray ve İç Güvenlik Bakanlığı bünyesinde kriz masası oluşturuldu. ABD İç Güvenlik Bakanı Markwayne Mullin, kamuoyunu teskin etmek amacıyla kamera karşısına geçerek durumun bir terör saldırısı olmadığını kaydetti ve "Bu yeni bir 11 Eylül değil. Tüm uçakların takibi yapılıyor; yaşanan durum tamamen telekomünikasyon altyapısındaki teknik bir kesintiden ibarettir" ifadesini kullandı.
- Kritik Gelişme: FAA, iletişim sistemlerindeki çöküş nedeniyle 11 Eylül 2001’den bu yana en büyük uçuş durdurma kararını imzaladı.
- Resmi Veri / Açıklama: Havada bulunan 4 binin üzerindeki uçak en yakın havalimanlarına yönlendirilirken, Türkiye ve Avrupa’dan kalkışlar durduruldu.
- Süreç / Sonraki Adım: Arızanın kaynağı araştırılıyor; teknisyenler 1980’lerden kalma veri depolama sistemlerini içeren altyapıyı yenilemek için çalışıyor.
İletişim Altyapısı Çöktü: Havada ve Karada Büyük Kilitlenme
Havacılık tarihinin en büyük krizlerinden biri, FAA’nın internet sitesinde yayınladığı ‘olağanüstü koşullar ve güvenlik gerekçeleri’ uyarısıyla resmiyet kazandı. ABD Ulaştırma Bakanı Sean Duffy, sorunun tüm hava trafik kontrol merkezleri arasındaki veri transferini sağlayan ana telekomünikasyon ağında meydana geldiğini duyurdu. Arızanın hemen ardından havalimanlarında ve apronda büyük bir yoğunluk oluştu; iniş yapan uçakların dahi yolcu körüklerine yanaşmasına izin verilmedi.
Uçuş takip sistem verilerine göre karar açıklandığı anda ABD hava sahasına doğru seyreden 4 bin 42 uçak bulunuyordu. Karardan saatler sonra TSİ 00:19 itibarıyla bu sayı 3 bin 100 seviyesine geriledi. Uluslararası seyrüsefer protokolleri gereğince Eurocontrol, bünyesinde yer alan Türkiye, Birleşik Krallık ve AB üyesi ülkelerden ABD istikametine yapılacak tüm uçuşların FAA talebi doğrultusunda durdurulduğunu kaydetti. American Airlines başta olmak üzere dev havayolu şirketleri, seyahat edecek yolculara havalimanlarına gelmeden önce tarife değişikliklerini kontrol etmeleri yönünde uyarılarda bulundu.
11 Eylül Saldırılarından Bu Yana İlk Büyüklükte Müdahale
ABD Ulusal Ulaştırma Güvenliği Kurulu (NTSB) eski başkanı Robert L. Sumwalt, yaşanan tablonun boyutuna işaret ederek, 2001 yılında gerçekleşen 11 Eylül saldırılarından bu yana ülke çapında bu ölçekte bir karara imza atılmadığının altını çizdi. 2023 yılında yaşanan kısa süreli sistem aksaklığında uçuşlar yalnızca birkaç saatliğine ertelenmişti; ancak mevcut tablonun hava seyrüsefer kontrol ağının tamamını etkilemesi krizin derinliğini somut verilerle ortaya koydu.
ABD İç Güvenlik Bakanı Markwayne Mullin, Beyaz Saray’da yaptığı değerlendirmede 13 Kasım tarihinde başlayan global Microsoft kesintisi ile bu durum arasında herhangi bir illiyet bağı bulunmadığını belirtti. Mullin, "Tüm yolcular güvendedir, kule ile uçaklar arasındaki veri akışı ikincil kanallardan kontrol edilmektedir" diyerek siber saldırı şüphelerine ilişkin incelemelerin sürdüğünü ifade etti.
Olayın Perde Arkası ve Analiz
Sivil havacılığın kalbinde yaşanan bu devasa kilitlenme, ABD’nin kritik altyapı sistemlerindeki kronik ihmali bir kez daha masaya yatırdı. Dünyanın en büyük ekonomik gücünün hava sahasını yöneten FAA, günümüzde hâlen 1980 ve 1990’lı yıllardan kalan disket tabanlı depolama ve veri iletim mimarisini kullanıyor. Kongre geçtiğimiz yıl modernizasyon için 12,5 milyar dolarlık kaynak tahsis etmiş olsa da teknolojik altyapının çağın gerisinde kalması bu kırılganlığı doğurdu. FAA’nın sistemi ancak 2028 sonunda tamamen modernize edebileceğini taahhüt etmiş olması, önümüzdeki iki yıllık süreçte benzer telekomünikasyon krizlerinin küresel ticareti ve yolcu trafiğini yeniden rehin alabileceğini gösteriyor.
Eski Teknolojiler Kriz Getirdi: Disketli Sistemler Hedefte
Havacılık uzmanları ve teknoloji analistleri, krizin temelinde hava trafik kontrol altyapısının aşırı yaşlanmış olmasını gösteriyor. FAA, daha birkaç hafta önce yaptığı açıklamada, kontrol merkezlerindeki veri yedekleme ve iletişim protokollerinde kullanılan disket sistemlerinin 2028 yılı sonuna kadar kademeli olarak yürürlükten kaldırılacağını taahhüt etmişti. Günümüz yüksek hızlı fiber ve uydusal veri transferi çağında 80’li yılların teknolojisine bağımlı kalmak, bir telekomünikasyon sağlayıcısındaki teknik aksaklığın tüm ülkeyi uçuşa kapatması sonucunu doğurdu.
Eş zamanlı olarak yürütülen adli ve teknik soruşturmada yetkililer, sistemlerin felaket senaryolarına karşı yedeklenmesinde bir zafiyet olup olmadığını araştırıyor. Ulaştırma Bakanlığı teknisyenleri arızanın kaynağını tespit etmeye çalışırken, küresel havacılık sektöründe zincirleme rötarların günlerce devam edeceği kayda geçti.
Merak Edilen Sorular ve Yanıtlar
Soru: ABD’deki uçuş durdurma kararı Türkiye’deki seferleri nasıl etkiliyor?
Eurocontrol kararı doğrultusunda Türkiye dâhil tüm üye ülkelerden ABD varışlı kalkışlar FAA ikinci bir talimat verene kadar durdurulmuştur. Türkiye’den kalkacak ABD uçuşlarında uzun süreli ertelemeler veya iptaller yaşanmaktadır.
Soru: Bu aksaklık bir siber saldırı veya terör olayı mı?
ABD İç Güvenlik Bakanlığı tarafından yapılan resmi açıklamada durumun bir terör eylemi ya da yeni bir 11 Eylül vakası olmadığı, hava trafik kontrol merkezlerini bağlayan telekomünikasyon ağındaki teknik bir kesintiden kaynaklandığı açıkça vurgulandı.
Kaynak / Ajans: Bbc
