Amerika Birleşik Devletleri’nde tamamlanan ara seçimlerin ardından ortaya çıkan siyasi tablo, Tel Aviv yönetiminin yıllardır sarsılmaz gördüğü okyanus ötesi ittifakın temel parametrelerini derinden sarstı. ABD Başkanı Donald Trump’ın, İsrail’e her yıl sağlanan 3,8 milyar dolarlık askeri yardım paketini planlanandan iki yıl önce askıya alacağını açıklaması, Washington ile Tel Aviv arasındaki diplomatik ve askeri dengelerde yeni bir dönemin kapısını araladı.

İsrail siyasetinde ve kamuoyında geniş yankı uyandıran bu gelişme, Başbakan Binyamin Netanyahu hükümetinin iç siyasette sert eleştirilere maruz kalmasına yol açtı. İki ülke ordusunun yakın dönemde İran’a karşı yürüttüğü ortak askeri koordinasyona ve savunma iş birliğine rağmen, ABD’deki seçmen eğilimleri ile Kongre dinamikleri, koşulsuz askeri desteğin geleceğini tartışmalı hale getirdi. İsrail kamuoyunda, onlarca yıldır devam eden diplomatik koruma zırhının aşınmaya başladığı vurgulandı.

Trump’ın Askeri Yardım Kararı ve Tel Aviv’deki Yankıları

ABD Başkanı Donald Trump’ın Fox News yayınında gerçekleştirdiği açıklamalar, Tel Aviv koridorlarında derin bir belirsizlik dalgası yarattı. İsrail’e taahhüt edilen 3,8 milyar dolarlık yıllık askeri yardımın vaktinden önce kesileceğinin ifade edilmesi üzerine İsrail Cumhurbaşkanı bu durumu ‘beklenmedik bir sürpriz’ şeklinde nitelendirdi. İsrail’in en yüksek tirajlı yayın organlarından Yedioth Ahronoth gazetesi gelişmeyi ‘Kimse hiçbir şey bilmiyor’ manşetiyle duyururken, güvenlik yetkililerinin Trump’ın sözlerinin bağlayıcılığını anlamlandırmakta güçlük çektiği altı çizildi.

İsrail Başbakanlığı ise gün gün büyüyen tartışmaların ardından bir açıklama yayımlayarak, Amerikan yardımından stratejik ortaklık modeline geçişin iki ülke arasındaki ilişkilerin gücünü ve gelişmişliğini gösterdiğini savundu. Ancak savunma uzmanları, yardımların kesilmesinin diplomatik statü açısından ciddi soru işaretleri doğurduğuna dikkat çekti. ABD yetkilileri ise İsrail siyasi liderliğinin değişimi fark ettiğini ancak bu değişimin hızı ve derinliğini kavramakta geciktiğini dile getirdi.

Askeri Bağımlılık ve Kongre Engeli: Savunma Sanayi Tehlikede mi?

İsrail’in güvenlik ve savunma politikaları üzerine çalışmalarıyla bilinen analist Yaakov Katz, ABD askeri yardımının İsrail’in yıllık savunma bütçesinin yüzde 10’undan daha az bir kısmına tekabül ettiğini, buna karşın sorunun finansal boyuttan çok daha karmaşık olduğunu ifade etti. Katz, İsrail Hava Kuvvetleri’nin tamamen Amerikan yapımı uçaklardan oluştuğunu, ülkenin yedek parça ve gelişmiş füze savunma sistemlerinde doğrudan Washington’a bağımlı olduğunu somut verilerle işaret etti. Savunma tedarik zincirinde yaşanabilecek olası bir aksamanın, olası bir savaş durumunda Tel Aviv’in stratejik hesaplamalarını doğrudan etkileyeceği kayda geçti.

Öte yandan ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, ara seçimlerde seçmenin partiden uzaklaşmasının temel nedenlerinden biri olarak ABD-İsrail ilişkilerini işaret etti. Vance, bu ortaklığın artık bir iç siyaset yükü olarak görüldüğü mesajını verdi. Temsilciler Meclisi ve Senato’daki Demokrat kanadın kontrolü ele alması durumunda, İsrail’e yönelik gelecekteki silah satışlarının, ortak projelerin ve finansman paketlerinin Kongre süzgecinden geçmesinin güçleşeceği ve sürecin daha karmaşık bir hal alacağı masaya yatırıldı.

İsrail İç Siyasetinde Hükümet Krizine Yansıyan ABD Çatlağı

Washington hattında yaşanan bu paradigma değişimi, İsrail’in kendi içinde yaşadığı hükümet kurma kriziyle aynı döneme denk geldi. Yapılan son seçimlerin ardından net bir çoğunluğun sağlanamaması nedeniyle Cumhurbaşkanı düzeyinde koalisyon görüşmeleri sürerken, muhalefet kanadı mevcut tabloyu Netanyahu’nun dış politika başarısızlığı olarak nitelendirdi. Muhalefet lideri Yair Lapid, Netanyahu’nun 2015 yılında ABD Kongresi’nde yaptığı konuşmayla Obama yönetimine karşı sergilediği tutumu hatırlatarak, İsrail’in Amerikan iç siyasetinde taraf tutmama ilkesini ihlal ettiğini savundu.

Bir diğer muhalefet figürü Gadi Eisenkot ise kendi liderliğinde Washington ile sarsılan stratejik ortaklığı yeniden partiler üstü bir temele oturtacaklarını beyan etti. Buna karşın iktidar yanlısı Israel Hayom gazetesindeki değerlendirmelerde, küresel ve bölgesel risklerin arttığı bir dönemde Netanyahu’nun ABD bürokrasisi ve liderleri hakkındaki tecrübesinin ülkeye siyasi istikrar sağlayacağı görüşü öne sürüldü. Washington temsilcileri ise yeni dönemde temel stratejik ilişkilerin korunacağını fakat İsrail’in Batı Şeria, Lübnan ve Gazze’deki eylemlerine yönelik eleştirilerin daha yüksek sesle sahaya yansıyacağını aktardı.

Kaynak / Ajans: Bbc