Azerbaycan’da okul çağındaki kız öğrencilere yönelik kılık kıyafet düzenlemesi ve laik eğitim vurgusuyla başlayan süreç, Bakü ile Ankara arasındaki ilişkilerin sınırlarını ve egemenlik anlayışını yeniden tartışmaya açtı. Eğitim kurumlarında tek tip üniforma esasının getirilmesiyle başlayan uygulama, hukuki metinlerde doğrudan ‘başörtüsü’ ya da ‘hicab’ kelimesi yer almamasına karşın sahadaki yansımaları üzerinden bölgesel boyutta bir diplomatik ve siyasi polemiğe dönüştü.

Gelişmeler karşısında Bakü yönetimi, kararların tamamen ülkenin anayasal düzeni, laik devlet yapısı ve bağımsız iradesi çerçevesinde alındığını kaydetti. Türkiye’deki muhafazakâr ve muhalif kesimlerden gelen sert eleştirilere yanıt veren Azerbaycan makamları, içişlerine müdahale söylemlerine karşı tavizsiz bir tutum sergilerken, 31 kişiyi ‘istenmeyen kişi’ ilan ederek kara listeye ekledi, 7 kişi hakkında ise uluslararası yakalama kararı çıkardı.

Okul Kapısından Diplomasi Masasına: Yönetmelik ve Sahadaki Yansımalar

Sürecin kökeni, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun konuşması sırasında Türk diplomatların salonu terk etmesine karşın Azerbaycan temsilcisinin salonda kalmasıyla ivme kazandı. Ardından Azerbaycan Eğitim Bakanlığı tarafından okul üniformalarına dair yayımlanan yeni esaslarda, eğitimin laik karakteri ön plana çıkarıldı. Metinde doğrudan başörtüsü kelimesi kullanılmasa da uygulamada bazı okullarda öğrencilerin ve öğretmenlerin okul kapısında başlarını açmak zorunda kaldığı, aksi halde derse alınmadıkları haberleri kamuoyuna yansıdı.

BBC Azerbaycanca Servisi’ne konuşan aileler ve öğretmenler, eğitim kurumlarına kadar başörtüsüyle geldiklerini ancak okul kapısında başlarını açarak derse girdiklerini, bazı öğretmenlerin ise mesleklerinden istifa ettiğini iletti. Hükümet kanadından Milletvekili Zahid Oruc, konunun anlatımı konusunda Eğitim Bakanlığı’nın veliler ve öğrencilerle daha nitelikli bir iletişim kurması gerektiğini kabul ederken, yaşanan gösteriler sonrası çok sayıda kişinin ifadesine başvurulduğu ve gözaltı işlemlerinin yapıldığı bilgisi kayda geçti.

Bakü’nün Yanıtı: Laiklik, Egemenlik ve Kara Liste Kararları

Türkiye’de hem iktidara yakın muhafazakâr çevreler hem de muhalefet cephesi uygulamaya yönelik eleştiriler yöneltti. Yeniden Refah Partisi Genel Başkanı Fatih Erbakan’ın yanı sıra CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu da Türkiye’nin geçmişte başörtüsü konusunda ağır tecrübeler yaşadığını belirterek kadınların giyim tercihlerine müdahale edilmemesi gerektiğini altını çizdi. Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da BM toplantısı kapsamında yaptığı değerlendirmede okullardaki kısıtlamaları gündeme taşıdı.

Ankara’dan gelen bu çıkışlar Bakü’de dini özgürlük kaygısından ziyade içişlerine doğrudan bir müdahale olarak yorumlandı. Hükümete yakın gazeteci Mirşahin, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda ‘Şunu anlayın ki ne siz ağabeysiniz ne de biz küçük kardeşiz’ ifadeleriyle tepkisini dile getirdi. Resmi yayın organı AzTV’deki programlarda ise Azerbaycan’ın kendi anayasasına ve bağımsız karar mekanizmalarına sahip olduğu, Türkiye’deki makamların Bakü’ye yön çizme hakkının bulunmadığı vurgulandı.

‘Atatürk’ün Siyasi Mirasçısı’ Söylemi ve Portrenin Siyasi Anlamı

Tartışmalar sürerken Bakü’de Cumhurbaşkanı İlham Aliyev için yeni bir siyasi profil ön plana çıkarıldı. Milletvekili Zahid Oruc, Aliyev’in yalnızca kurucu lider Haydar Aliyev’in değil, aynı zamanda ‘Mustafa Kemal Atatürk’ün de siyasi mirasçısı’ olduğunu dile getirdi. Oruc, 1918’de kurulan Doğu’nun ilk laik cumhuriyeti ile Atatürk’ün Türkiye’de inşa ettiği seküler cumhuriyet modelini aynı tarihsel çizgide buluşturdu.

Siyasi analist Alya Yakublu ise Aliyev’in 23 yıldır küresel kamuoyunda seküler bir lider olarak tanındığını, Batı’nın da radikal gruplara karşı durabilecek bir aktör olması sebebiyle kendisine destek verdiğini ifade etti. Yakublu, yapılan sert açıklamaların ve Atatürk benzetmelerinin bir siyasi taktik boyut taşıdığına işaret etti. Cumhurbaşkanı Aliyev ise kendi yol haritalarına dair yaptığı değerlendirmede, ‘Azerbaycan’da bilinçli ve bağımsız bir politika yürütülmektedir. Biz kendi yolumuzdan gidiyoruz. Bu yol kalkınma ve ilerleme yoludur’ diyerek bağımsız tutumunun altını çizdi.

Kaynak / Ajans: Bbc