Birleşmiş Milletler (BM) üyesi 193 ülkenin devlet ve hükümet başkanları ile dışişleri bakanları, küresel krizleri ve çok taraflı sistemin geleceğini masaya yatırmak üzere New York’taki BM Genel Merkezi’nde bir araya geliyor. Her yıl eylül ayında düzenlenen ve dünya diplomasisinin en kapsamlı platformu niteliğindeki BM Genel Kurulu yüksek düzeyli genel görüşmeleri, bu yıl 22-28 Eylül tarihleri arasında gerçekleştirilecek. Zirvede, artan jeopolitik kutuplaşmalar, bölgesel çatışmalar ve uluslararası sisteme duyulan güven erozyonu ana gündem maddeleri olarak kayda geçti.

Görev süresi 31 Aralık 2026 tarihinde sona erecek olan BM Genel Sekreteri Antonio Guterres’in son kez açılışını yapacağı 81. BM Genel Kurulu oturumlarına, Bangladeş Dışişleri Bakanı Khalilur Rahman başkanlık edecek. 150’den fazla devlet ve hükümet başkanının yanı sıra çok sayıda cumhurbaşkanı yardımcısı, başbakan yardımcısı ve bakan düzeyinde diplomatik delegasyonun katılım sağlayacağı genel görüşmeler, ‘Güveni Yeniden Tesis Etmek, Dönüşümü Yönetmek: Herkes İçin Sonuç Üreten BM’ ana teması altında toplanacak.

Genel Kurul Protokolü ve Liderlerin Konuşma Takvimi

Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nun yerleşik teamülleri doğrultusunda, genel görüşmelerin açılış oturumunda kürsüye çıkacak ülkelerin sıralaması belirlendi. 1955 yılından bu yana kesintisiz sürdürülen tarihi diplomasi geleneği uyarınca, Genel Kurul Başkanı Khalilur Rahman ve Genel Sekreter Antonio Guterres’in açılış hitaplarının hemen ardından genel görüşmelerde ilk konuşmayı Brezilya temsilcisi gerçekleştirecek. Brezilya heyetinin konuşmasını tamamlamasının ardından, ev sahibi ülke sıfatıyla Amerika Birleşik Devletleri lideri kürsüye çıkacak.

Türkiye Cumhuriyeti’ni temsilen New York’ta bulunacak olan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Genel Kurul’un ilk gününde 4. sırada dünya liderlerine hitap edecek. Bu konuşma, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın BM Genel Kurulu kürsüsünden uluslararası topluma yönelik gerçekleştireceği 16’ncı hitap olarak kayıtlara geçecek. Türkiye’nin konuşmasında küresel adalet, çok taraflı mekanizmaların reform ihtiyacı ve bölgesel krizlere ilişkin temel ilkelerin kapsamlı şekilde vurgulanması planlanıyor.

Küresel Çatışmalar, İnsani Krizler ve Güvenlik Dosyaları

81. Genel Kurul marjında hem genel kurul salonundaki hitaplarda hem de liderlerin gerçekleştireceği ikili ve çok taraflı heyetler arası temaslarda dünyanın farklı coğrafyalarındaki sıcak krizler ele alınacak. Bu doğrultuda Gazze’de yaşanan soykırımın liderlerin hitaplarında en ağırlıklı dosyalardan biri olması kayda geçti. Bunun yanı sıra İran’a yönelik askeri saldırılar ve Hürmüz Boğazı’ndaki seyrüsefer serbestisi, Rusya-Ukrayna Savaşı’nın gidişatı, Kıbrıs meselesi, Sudan’da derinleşen çatışmalar ile ağırlaşan insani felaket, Myanmar’daki kriz ve Haiti’de kamu düzenini sarsan güvenlik bunalımı masadaki öncelikli gündem maddelerini oluşturuyor.

Zirve sürecinde diplomatik ve hukuki zeminde öne çıkan bir diğer başlık ise Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin (UCM) 2024 yılında İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu hakkında çıkardığı tutuklama kararının uygulanabilirliği oldu. New York Belediye Başkanı Zohran Mamdani, Netanyahu’nun söz konusu UCM kararı uyarınca tutuklanması gerektiğini ve yerel makamların şehir yasalarının izin verdiği çerçevede hareket edeceğini dile getirirken; belediyenin doğrudan bağımsız bir tutuklama yetkisinin bulunmadığını, bu adımı atma sorumluluğunun federal hükümete ait olduğunun altını çizdi. Buna karşılık ABD federal yönetimi, Netanyahu’nun hiçbir şekilde tutuklanmayacağını bildirirken, Genel Kurul’a katılarak hitap etmesi planlanan Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas ve Filistinli heyetin vize başvurusunu bir kez daha geri çevirdi.

Tematik Zirveler ve Çok Taraflı Reform Gündemi

Liderler zirvesi süresince genel görüşmelerin yanı sıra küresel geleceği ilgilendiren kritik başlıklar altında özel oturumlar gerçekleştirilecek. İklim eylemi ve adil dönüşüm politikaları, nükleer silahsızlanma hedefleri, Birleşmiş Milletler Kalkınma Hakkı Bildirgesi’nin kabul edilişinin 40. yıl dönümü etkinlikleri ve deniz seviyesinin yükselmesinin kıyı devletleri üzerinde yarattığı varoluşsal tehditler ayrıntılı olarak tartışılacak.

Bununla birlikte, gelecekteki küresel salgınlara karşı uluslararası hazırlık ve müdahale kapasitesinin artırılması, ırkçılık, ırk ayrımcılığı, yabancı düşmanlığı ve bağlantılı hoşgörüsüzlük biçimleriyle mücadele oturumları da planlanan üst düzey toplantılar arasında yer alıyor. Üye devletler ayrıca yapay zeka teknolojilerinin yönetişimi, teknolojik dönüşümün finansmanı ve Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri doğrultusunda kalkınma fonlarının etkin kullanımı konularında somut yol haritaları oluşturmayı hedefliyor.

Kaynak / Ajans: Trthaber