Güney Asya ülkesi Nepal, 26 Ağustos tarihinde Rasuwa bölgesinde buzul erimesi ve çökmesi sonucu meydana gelen ve 6 binden fazla insanın yaşamını yitirmesine ya da kaybolmasına yol açan doğal felaketin ardından uluslararası topluma tarihi bir çağrıda bulundu. Yaşanan felaketin bilançosu ağırlaşırken Nepal hükümeti, Birleşmiş Milletler (BM) nezdinde kurulan fon üzerinden 20 milyon dolarlık iklim tazminatı talep ettiğini resmi olarak kayda geçirdi.
Nepal Dışişleri Bakanı Shisir Khanal, eriyen buzulun tetiklediği felaketin sadece bir doğa olayı olmadığını, küresel ısınmaya en çok sebep olan sanayileşmiş ülkelerin ortak sorumluluğunda gerçekleşen bir iklim adaletsizliği olduğunu savundu. Küresel sera gazı emisyonlarının yüzde 0,1’inden bile daha azına sebep olan Nepal’in, devasa kirlilik üreten ekonomilerin faturasını ödemek zorunda kaldığı altı çizildi.
- Kritik Gelişme: 1300’den fazla kişinin hayatını kaybettiği, 5500’den fazla kişinin ise hala kayıp olduğu Nepal’deki sel felaketi sonrası resmi iklim tazminatı süreci başlatıldı.
- Resmi Veri / Açıklama: Nepal Dışişleri Bakanı Shisir Khanal, Himalayalar’da saatin saatte 180 kilometre hızla akan ve 21 metreye ulaşan çamur-kaya dalgalarının yıkıma yol açtığını beyan etti.
- Süreç / Sonraki Adım: Nepal Maliye Bakanlığı ile Çevre Bakanlığı, Paris İklim Anlaşması kapsamında oluşturulan BM Kayıp ve Zarar Fonu’na 20 milyon dolarlık resmi fon talebi mektubunu iletti.
Hızlı Eriyen Buzullar ve Yıkımın Bilançosu
Çin sınırına yakın Rasuwa bölgesinde 26 Ağustos günü meydana gelen heyelan ve ardından gelen şiddetli sel felaketinin arkasında, küresel ısınma nedeniyle dengesini kaybeden buzul katmanlarının çökmesi yer alıyor. Bilim insanlarının saha incelemeleri ve veri analizleri, küresel iklim krizinin bu felaketin şiddetini doğrudan artırdığını ortaya koydu. Son resmi tespitlere göre 1300’ü aşkın kişinin cansız bedenine ulaşılırken, 5500’ü aşkın yurttaş için arama-kurtarma ve enkaz kaldırma çalışmaları sürdürülüyor.
Himalaya Dağ silsilesi; Hindistan, Çin, Nepal ve Bhutan boyunca uzanan devasa yapısıyla küresel ortalama ısınma hızının yaklaşık yüzde 50 üzerinde bir sıcaklık artışına maruz kalıyor. Birleşmiş Milletler verileri, 2023 yılı itibarıyla Nepal dağlarındaki buzulların son 30 yıllık zaman diliminde kütlelerinin yaklaşık üçte birini kaybettiğini belgelerle kanıtlamıştı. Bölgedeki bu hızlı erime, mevsimsel muson yağmurlarıyla birleştiğinde felaketin boyutunu katlayarak yerleşim yerlerini haritadan sildi.
Saatte 180 Kilometre Hızla Gelen Yıkım ve Resmi Başvuru
İngiliz The Guardian gazetesine değerlendirmelerde bulunan Nepal Dışişleri Bakanı Shisir Khanal, felaketin etkilerini tanımlarken 2015 yılında ülkeyi sarsan büyük deprem yıkımıyla kıyaslama yaptı. Khanal, yaşanan olayın sıradan bir muson seli olmadığını, doğrudan yüksek dağ zirvelerinden vadiye inen yıkıcı bir doğal tsunami niteliği taşıdığını ifade etti. Saatte yaklaşık 180 kilometre hıza ulaşan, 18 ila 21 metre yüksekliğindeki dev enkaz, taş ve çamur dalgalarının kasabaları, köyleri ve stratejik otoyolları tamamen yok ettiği aktarıldı.
Yıkımın ardından harekete geçen Nepal Maliye Bakanlığı ile Çevre Bakanlığı, müşterek bir karara imza atarak resmi iklim diplomasisini başlattı. 2022 yılında Paris İklim Anlaşması çerçevesinde hayata geçirilen BM Kayıp ve Zararların Karşılanmasına Yönelik Fon’a sunulan resmi mektupta, toparlanma ve altyapı inşası için ilk etapta 20 milyon dolarlık kaynak aktarılması talep edildi. Khanal, dünyanın en büyük kirleticileri konumundaki küresel ekonomilere çağrıda bulunarak, bu felaketteki ortak sorumluluktan kaçılamayacağını vurguladı.
Olayın Perde Arkası ve Analiz
Nepal’in başlattığı 20 milyon dolarlık tazminat hamlesi, küresel iklim adaleti mücadelesinde kritik bir hukuki ve siyasi eşiği temsil ediyor. Gelişmekte olan ve sera gazı salınımında payı yok denecek kadar az olan ülkeler, küresel kuzeyin ve dev sanayi ekonomilerinin neden olduğu ekolojik tahribatın bedelini doğrudan insan kayıplarıyla ödüyor. Himalayalar’daki ısınma hızının küresel ortalamanın yüzde 50 üzerinde seyretmesi, önümüzdeki yıllarda bu tür buzul çöküşü kaynaklı felaketlerin artacağını gösteriyor. Nepal’in BM Kayıp ve Zarar Fonu’na yaptığı bu başvuru, benzer iklim felaketleri yaşayan gelişmekte olan ülkeler için de bir emsal oluşturma potansiyeli taşırken, büyük kirletici devletler üzerindeki finansal ve vicdani baskıyı artıracaktır.
Merak Edilen Sorular ve Yanıtlar
Soru: Nepal’deki felaketin ana sebebi nedir ve kaç kişi etkilendi?
Yanıt: Felaket, Rasuwa bölgesindeki eriyen bir buzulun çökmesi ve ardından oluşan heyelan ile tetiklenmiştir. Olayda 1300’den fazla kişinin hayatını kaybettiği doğrulanmış, 5500’den fazla kişinin ise hala kayıp olduğu kayıtlara geçmiştir.
Soru: Nepal hükümeti hangi fondan ne kadar tazminat talep etmektedir?
Yanıt: Nepal Maliye ve Çevre bakanlıkları, 2022’de Paris İklim Anlaşması kapsamında kurulan BM Kayıp ve Zarar Fonu’na başvurarak felaketin yol açtığı tahribatın telafisi için 20 milyon dolar iklim tazminatı talep etmiştir.
Kaynak / Ajans: Haberturk
