Güneydoğu Anadolu genelinde sürdürülen arkeolojik kazılar, insanlık tarihinin başlangıç noktasına dair bilinen kabulleri kökten sarsan somut veriler sundu. Şanlıurfa Göbeklitepe’den Diyarbakır Amida Höyük’e uzanan hatta yürütülen bilimsel araştırmalarda, yerleşik yaşama geçişin ve toplumsal örgütlenmenin düşünülenden binlerce yıl daha ileri düzeyde olduğu belgelendi.

Diyarbakır merkezindeki Amida Höyük’te ulaşılan son bulgular ise kentin kronolojisini yeniden yazdırdı; daha önce 5 bin 500 yıllık geçmişe sahip olduğu tahmin edilen höyükteki yaşam izlerinin günümüzden tam 10 bin yıl öncesine dayandığı kesinleşti.

Amida Höyük’te Tarih İkiye Katlandı

Diyarbakır’ın kalbinde yer alan Amida Höyük’te sürdürülen titiz kazı çalışmaları, bölge arkeolojisi açısından dönüm noktası niteliğinde sonuçlar verdi. Sahada yürütülen stratigrafik incelemelerde; yangın tabakaları, seramik parçaları, taş aletler ve dönemin ticaret ağlarına ışık tutan obsidiyen buluntular gün yüzüne çıkarıldı.

Elde edilen arkeolojik kanıtlar, höyükteki ilk yerleşim hareketliliğinin günümüzden 10 bin yıl önce başladığını somutlaştırdı. Kazı heyetinin tespitlerine göre, yerleşim alanı farklı evrelerde büyük yangın felaketleriyle karşılaşmasına rağmen terk edilmedi ve iskân kesintisiz biçimde sürdürüldü. Daha önce yaklaşık 5 bin 500 yıllık bir geçmişe sahip olduğu varsayılan alanın tarihinin 10 bin yıl öncesine çekilmesi, Diyarbakır’ın kentsel köklerinin Neolitik Çağ’a kadar uzandığını tartışmasız biçimde ortaya koydu.

Göbeklitepe Kabulleri Yıkıyor: Yerleşik Düzenin Dinamikleri

UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alan Göbeklitepe’deki kazılar da avcı-toplayıcı toplulukların sosyal yapısına ilişkin yerleşik teorileri değiştirmeyi sürdürüyor. 12 bin yıl öncesine tarihlenen anıtsal yapılar, stilize edilmiş kabartmalar ve sembolik sanat eserleri, o dönemin insanlarının sadece fiziki hayatta kalma mücadelesi vermediğini, aksine son derece karmaşık bir sosyal organizasyona ve inanç sistemine sahip olduğunu kanıtladı.

Ortaya çıkarılan mimari mühendislik ve sanatsal işçilik, arkeoloji dünyasındaki en temel hipotezlerden birini tersyüz etti. Elde edilen bulgular doğrultusunda, tarım ve hayvancılığın insanları yerleşik hayata zorlayan bir ‘neden’ olmaktan ziyade, büyük toplulukların bir arada yaşamaya başlamasıyla gelişen bir ‘sonuç’ olduğu tezi bilimsel çevrelerde ağırlık kazandı.

Çayönü’nden Boncuklu Tarla’ya Kesintisiz Miras

Bölgedeki kazı ağı yalnızca belirli merkezlerle sınırlı kalmıyor. Çayönü, Boncuklu Tarla ve Uluköy gibi stratejik kazı noktalarından gelen her yeni veri, ilk tarım denemelerinden mimari planlamaya kadar toplumsal evrimin aşamalarını belgeliyor. Toprağın katmanları aralandıkça, binlerce yıl önce bu topraklarda yaşayan toplulukların sanılanın aksine ileri düzeyde bir takas ağı kurduğu, teknolojik aletler ürettiği ve estetik kaygılar güttüğü tescilleniyor.

Kaynak / Ajans: Aa