Türkiye genelinde sıfır atık ve sürdürülebilir çevre politikaları doğrultusunda hayata geçirilen Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) sistemi, Aydın genelinde 14 ilçede kurulan 38 sabit toplama noktasıyla sahaya yansıdı. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinesinde yürütülen uygulamayla vatandaşlar, üzerinde depozito simgesi bulunan ambalajları otomatlara teslim ederek ambalaj başına 1 lira iade bedeli almaya başladı.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum tarafından paylaşılan resmi veriler, uygulamanın henüz ilk iki ayında ülke genelinde 200 milyondan fazla ambalajın çöpe gitmesini önlediğini ve sistemdeki kayıtlı kullanıcı sayısının 3 milyon eşiğini aştığını ortaya koydu. Ege’nin önemli yerleşim ve turizm merkezlerinden Aydın’da zincir marketler ile kamusal alanlara yerleştirilen 38 sabit otomat, hem kent içi atık yönetiminde hem de ambalajların ekonomiye yeniden kazandırılması sürecinde kritik bir rol üstleniyor.
- Kritik Gelişme: Aydın’ın 14 ilçesinde 38 sabit otomat faaliyete geçti, teslim edilen ambalaj başına 1 TL iade ödeniyor.
- Resmi Veri / Açıklama: Uygulamanın ilk iki ayında ülke genelinde 200 milyondan fazla ambalaj toplandı, kayıtlı kullanıcı sayısı 3 milyonu aştı.
- Süreç / Sonraki Adım: Yıllık 25 milyar ambalajın toplanmasıyla ülke ekonomisine 30 milyar liralık katkı sağlanması hedefleniyor.
1. Aydın Saha Ağı: 14 İlçede 38 Makineyle Dönüşüm Hamlesi
Aydın’ın turizm merkezlerinden iç kesimdeki yerleşim alanlarına kadar yayılan altyapı ağı, ambalaj atıklarının kaynağında ayrıştırılmasını hedefliyor. Kent genelindeki 14 ilçede konuşlandırılan 38 sabit DOA makinesi, vatandaşların günlük rotalarında sıklıkla kullandığı zincir marketlerin girişleri ve yoğun nüfuslu kamusal alanlarda konumlandırıldı. Özellikle yaz aylarında nüfus yoğunluğu belirgin şekilde artan turizm bölgelerinde çevresel kirliliğin önüne geçilmesi hedeflenirken, sistem doğrudan vatandaş katılımıyla işletiliyor.
Sistemin çalışma mekanizması teşvik odaklı bir altyapıya dayanıyor. Üzerinde özel depozito işareti yer alan içecek ambalajları, kullanıcılar tarafından sabit otomatlara yerleştiriliyor. Makine tarafından taranarak kabul edilen her bir ambalaj için vatandaşa ambalaj başına 1 lira tutarında depozito iade bedeli tanımlanıyor. Bu uygulama, plastik, cam ve metal ambalajların doğaya veya evsel çöplere karışmasını önleyerek ham maddelerin doğrudan sanayiye geri kazandırılmasına imkan tanıyor.
2. Makro Ekonomik Hedefler ve Büyükşehirlerin Toplama Verileri
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum’un paylaştığı veriler, uygulamanın ülke ölçeğinde ulaştığı boyutları somut verilerle ortaya koydu. Açıklanan ilk saha verileri çerçevesinde Antalya’da 46 milyon ambalaj sisteme dahil edilirken, İstanbul’da bu sayı 38 milyon adede ulaştı. Aydın’da kurulan 38 sabit nokta ise Ege Bölgesi’ndeki geri dönüşüm kapasitesinin artırılmasına doğrudan katkı sunuyor.
DOA sisteminin uzun vadeli projeksiyonunda Türkiye genelinde yıllık 25 milyar adet ambalajın toplanması hedefleniyor. Çevresel sürdürülebilirliğin yanı sıra döngüsel ekonomiye entegre edilen modelin, tam kapasiteye ulaşması halinde ülke ekonomisine yıllık yaklaşık 30 milyar liralık net katkı sağlaması planlanıyor. Ambalaj atıklarının kaynağında toplanarak yeniden üretime dahil edilmesi, ambalaj ham maddesinde dışa bağımlılığı azaltacak bir potansiyel barındırıyor.
Olayın Perde Arkası ve Analiz
Atık yönetiminde geleneksel toplama yöntemleri yerini teşvik odaklı döngüsel ekonomi modellerine bırakıyor. Aydın özelinde bakıldığında, 14 ilçeye yayılan 38 toplama noktası, özellikle turizm sezonunda artan tüketim hacminin yarattığı atık yükünü hafifletme potansiyeline sahip. İki ay gibi kısa bir sürede 3 milyon kullanıcının sistemi aktif olarak kullanması ve 200 milyon ambalajın ekonomiye kazandırılması, vatandaşın doğrudan nakdi karşılığı olan çevre projelerine adaptasyon hızını simgeliyor. Ancak hedeflenen 25 milyar ambalajlık devasa hacme ulaşılması için otomat ağının sadece zincir marketlerle sınırlı kalmayıp mahalle ölçeğine ve okul çevrelerine kadar genişletilmesi ve toplanan malzemelerin lojistik nakil süreçlerinin kesintisiz işletilmesi masadaki en kritik unsur olarak öne çıkıyor.
Merak Edilen Sorular ve Yanıtlar
Soru: Aydın’da DOA sistemine teslim edilen ambalajlar için ne kadar ödeme yapılıyor?
Sisteme dahil olan ve üzerinde resmi depozito işareti bulunan her ambalaj tesliminde vatandaşlara ambalaj başına 1 lira depozito iadesi verilmektedir.
Soru: Aydın genelinde DOA makineleri nerelerde bulunuyor?
Aydın’ın 14 ilçesinde toplam 38 sabit noktada hizmet veren makineler, erişim kolaylığı sağlamak amacıyla zincir marketlerde ve çeşitli kamusal alanlarda yer almaktadır.
Soru: Projenin ülke ekonomisine sağlaması hedeflenen katkı ne kadardır?
Sistem tam kapasiteye ulaştığında yıllık 25 milyar ambalajın toplanması ve ülke ekonomisine yıllık yaklaşık 30 milyar liralık katkı sunulması hedeflenmektedir.
Kaynak / Ajans: Sesgazetesi
