Sosyal medyanın ve dijital iletişim araçlarının hayatın merkezine yerleşmesiyle birlikte Türkçenin doğru telaffuzu ve imla kurallarına uygun yazımı ciddi tehditlerle karşı karşıya kalıyor. ‘Güzel Konuşma Sanatı’ ve ‘Doğru Yazma Sanatı’ kitaplarının yazarı Dr. Öğr. Üyesi Bulut, dijital çağda paylaşılan yazılı metinlerde ve videolarda kelimelerin giderek daha fazla yanlış telaffuz edildiğini ve büyük imla hataları yapıldığını belirterek toplum genelinde dil hassasiyetinin artırılması gerektiğine dikkat çekti.

Sosyal medya kullanıcılarının büyük bir çoğunluğunun paylaşımlarında dil kurallarını göz ardı ettiğini vurgulayan Bulut, kitle iletişim araçlarında ve dijital mecralarda sergilenen bu hatalı kullanımların zamanla doğruymuş gibi algılandığını ifade etti. Türkçenin gelecek nesillere ve torunlarımıza doğru bir şekilde aktarılabilmesi için hem günlük konuşma dilinde hem de dijital yazışmalarda azami özen gösterilmesi gerektiğinin altı çizildi.

Harf Yutmaları Kibarlık Değil, Yaygın Bir Yanlıştır

Günlük konuşmada ve dijital içeriklerde harflerin yutularak söylenmesinin toplumda yanlış bir şekilde kibarlık olarak algılandığına değinen Dr. Öğr. Üyesi Bulut, bu durumun dildeki en büyük hatalardan biri olduğunu dile getirdi. Konuşma sırasında ‘geliyor’ yerine ‘geliyo’, ‘gidiyor’ yerine ‘gidiyo’, ‘yapıyor’ yerine ‘yapıyo’ ya da ‘gelecek’ yerine ‘gelcek’ gibi ifadelerin kullanılmasının tamamen yanlış olduğunu belirten Bulut, Türkçeyi doğru ve hakkıyla telaffuz etmenin temel kural olduğunu vurguladı. ‘Geliyor’ veya ‘gidiyor’ derken kelimenin sonundaki ‘r’ harfinin söylenmesi gerektiğini, ancak ses baskısı yapılmadan doğal bir akışla ifade edilmesi gerektiğini kaydetti.

Dijital platformlardaki hızlı iletişim trafiğinde kelimelerin kısaltılarak yazılmasının da imla hafızasını zayıflattığı ifade edildi. Elektronik postalarda ve anlık mesajlaşma uygulamalarında ‘merhaba’ yerine ‘mrb’ yazılması ya da hatır sorma ifadelerinin kısaltılması gibi alışkanlıkların, zamanla doğru yazımın tamamen unutulmasına yol açtığı aktarıldı. Televizyon kanallarındaki altyazılarda ve sosyal medya metinlerindeki yazım hatalarının izleyiciler tarafından kanıksanarak doğru kabul edilmesinin ‘yaygın yanlışların’ çoğalmasına zemin hazırladığı belirtildi.

Şapka İşareti Kaldırılmadı: Anlam Kaymalarına Dikkat

Toplumda düzeltme ve inceltme işareti olarak bilinen şapka işaretinin kaldırıldığı yönünde yanlış bir algının varlığına işaret eden Bulut, bu kuralın eksiksiz şekilde uygulanması gerektiğini söyledi. Şapka işaretinin kullanılmaması durumunda kelimelerin anlamlarının tamamen değiştiğini somut örneklerle açıklayan uzman, duaların sonunda söylenen ve ‘a’ seslisi şapkalı olan ‘âmin’ sözcüğünün düz yazılması halinde kimyasal bir terim olan ‘amin’ kelimesine dönüştüğünü ifade etti.

Benzer şekilde yargıç anlamına gelen ‘hâkim’ kelimesinde ‘a’ seslisinin şapkalı yazılması gerektiği, aksi halde kelimenin okunuş ve anlam bakımından tamamen farklı bir boyuta taşındığı vurgulandı. Ulusa ait veya millete dair anlamına gelen ‘millî’ kelimesindeki ikinci ‘i’ harfinin nispet ‘i’si olduğu ve mutlaka şapkalı yazılması gerektiği belirtildi. Şapkasız yazılan ‘milli’ kelimesinin ‘kumlu’ anlamına geldiğini hatırlatan Bulut, tek bir işaret eksikliğinin dilde ne kadar büyük bir anlam değişimine yol açtığını gözler önüne serdi.

Okullarda Diksiyon Eğitimi Şart

Yalnızca imla ve yazım kurallarına hakim olmanın doğru Türkçe konuşmak için yeterli olmadığını belirten Dr. Öğr. Üyesi Bulut, çözümün köklü bir eğitim hamlesinden geçtiğini savundu. Türkiye’de 1936 yılından bu yana diksiyon derslerinin verildiğini ve TRT’nin kuruluşuyla birlikte bu kültürün usta-çırak ilişkisiyle spikerler üzerinden bugünlere taşındığını ifade eden Bulut, diksiyon kurallarının sonradan uydurulmuş kurallar olmadığını dile getirdi. Milli Eğitim Bakanlığı müfredatında ortaokul ve lise düzeyinde Türkçe derslerinin yanına diksiyon derslerinin de dahil edilmesi gerektiği çağrısında bulunuldu.

Yöresel ağızlarda açık ve kapalı ‘e’ seslerinin kullanımında belirgin sorunlar yaşandığını anlatan Bulut, örneğin ‘elli beş’ ifadesinde ‘e’ seslisinin kapalı söylenmesi gerekirken birçok bölgede açık telaffuz edildiğini aktardı. Diksiyon eğitimi sayesinde dilin konumu, ağız hareketleri ve doğru ses çıkarma tekniklerinin öğretileceğini, bunun da toplumsal konuşma kalitesini doğrudan yükselteceğini kaydetti. Toplumun örnek aldığı medya çalışanları ve gazetecilerin dil konusunda çok daha hassas davranmaları gerektiği, TDK’nin mobil uygulamaları üzerinden her sözcüğün doğru kullanımına birkaç saniyede ulaşılabileceği hatırlatıldı. Yunus Emre’nin ‘Herkesin dili kendine yüce, bizim dilimiz bize en yüce’ sözüne atıfta bulunarak konuşmasını tamamlayan Bulut, Türkçenin milleti bir arada tutan en güçlü çimento ve torunlara bırakılacak en değerli miras olduğunu söyledi.

Sıkça Sorulan Sorular

Soru: Türkçede şapka (inceltme) işareti gerçekten kaldırıldı mı?

Hayır, şapka işareti (düzeltme/inceltme işareti) hiçbir zaman kaldırılmamıştır. Türk Dil Kurumu kurallarına göre şapka işaretinin kullanılmaması kelimelerin anlamını tamamen değiştirmekte ve büyük yazım hatalarına yol açmaktadır.

Soru: ‘Geliyo’, ‘gidiyo’ şeklindeki konuşma tarzı kibarlık mıdır?

Hayır, kelime sonlarındaki ‘r’ harfini yutarak konuşmak bir kibarlık göstergesi değil, yaygın bir telaffuz hatasıdır. Kelimelerin ‘geliyor’, ‘gidiyor’ şeklinde ‘r’ sesine aşırı baskı yapılmadan doğru şekilde telaffuz edilmesi gerekmektedir.

Soru: Kelimelerin doğru telaffuzu ve yazımı en hızlı nasıl kontrol edilir?

Türk Dil Kurumunun (TDK) cep telefonlarına indirilebilen dijital sözlük uygulamaları üzerinden herhangi bir kelimenin doğru yazılışına ve okunuşuna yaklaşık 10 saniye içinde kolayca ulaşılabilmektedir.

Kaynak: Aa