Borsa İstanbul’da Ağustos ayının son günlerinde filizlenen ve kısa sürede sermaye piyasalarını sarsan geniş çaplı fon krizi, 455 binden fazla yatırımcıyı etkileyen derin bir hukuki ve finansal sürece dönüştü. İşlem hacmi düşük hisselerde gerçekleştirilen çapraz işlemlerle yapay fiyat hareketlerinin tırmanması üzerine Sermaye Piyasası Kurulu’nun (SPK) müdahalesiyle başlayan tablo; portföy yönetim şirketlerinin temerrüde düşmesi, 131 fonun tasfiyesi ve 187,6 milyar liralık haksız kazanç iddialarıyla ülke gündeminin ilk sırasına yerleşti.

Eylül ayı boyunca derinleşen likidite krizi, yalnızca bireysel yatırımcıların birikimlerini riske atmakla kalmadı; aynı zamanda siyaset, bürokrasi ve iş dünyası hattında geniş yankı bulan adli soruşturmaları beraberinde getirdi. Soruşturma kapsamında milyonlarca liralık mal varlıklarına tedbir konulurken, Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF) ve Devlet Denetleme Kurulu (DDK) koordinesinde mağduriyetleri gidermeye yönelik yasal ve idari mekanizmalar sahaya yansıtıldı.

Sermaye Piyasalarında Krizin Doğuşu ve SPK Müdahalesi

Süreç, 28 Ağustos tarihinde SPK’nın serbest fonların BIST 30 dışındaki hisse senetlerinde aşırı yoğunlaşmasını engellemek amacıyla pozisyon sınırlaması getirmesiyle ivme kazandı. Bazı şirketlere bağlı fonların fiyatlarının sekiz aylık periyotta yüzde 3000’in üzerinde artış göstermesi, otoriteyi harekete geçirdi. Belirli hisselerde yüzde 5, toplamda ise yüzde 20 sınırı getirilerek pozisyonların azaltılması istendi.

Ancak 15 Eylül’e gelindiğinde artan satış talepleri ve likidite sıkışıklığı, Pusula Portföy’ün katılma payı iadelerinde ve ödemelerde temerrüde düştüğünü açıklamasıyla sonuçlandı. Piyasadaki panik dalgası Borsa İstanbul genelinde sert satışlara yol açarken, SPK 17 Eylül’de Pusula, Tera ve diğer bağlı şirketlere ait 131 fonu tasfiye etme kararı aldı. Devam eden süreçte tasfiye takvimi yatırımcıların uğrayacağı zararı azaltmak adına 3 aydan 6 aya kadar uzatıldı. Soruşturmanın adli ayağında çok sayıda fon yöneticisi tutuklanırken, 51 kişiye yurt dışı çıkış yasağı konuldu; yaklaşık 1,8 milyar TL değerindeki iki özel jet ile bir yata mahkeme kararıyla el konuldu.

Siyasi Yansımalar, İstifalar ve Etkin Pişmanlık Süreci

Krizin finansal boyutunun ötesine geçerek kamuoyunda tartışılması, siyasi arenada da ciddi gelişmeleri beraberinde getirdi. AKP Genel Başkan Yardımcısı Fatma Betül Sayan Kaya, 26 Eylül’de görevinden af talebinde bulunarak istifa etti. Kaya ve eşi İlyas Kaya’nın, kriz patlak vermeden önceki dönemde gerçekleştirdikleri hisse alım-satım işlemleriyle 2,17 milyar TL kazanç sağladıkları iddiaları üzerine İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı mal varlıklarına tedbir talep etti. Adliyede ifade veren çift, özel bir bilgi almadıklarını belirterek iddiaları reddetti; ardından SPK’nın getirdiği etkin pişmanlık düzenlemesinden faydalanarak 1,86 milyar TL’lik kâr kısmını TMSF hesabına iade etti.

Olayların derinleşmesi üzerine Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz başkanlığında Fon Koordinasyon Kurulu oluşturuldu ve Devlet Denetleme Kurulu bürokratik ihmalleri incelemek üzere görevlendirildi. 4 Ekim’de ise eski SPK Başkanı İbrahim Ömer Gönül hakkında görevi kötüye kullanma iddiasıyla soruşturma izni istendi. Öte yandan Ticaret Bakanı Ömer Bolat, kamuoyuna yansıyan 170 milyon liralık işlem iddialarının sukuk sertifikası vadesinden kaynaklanan mükerrer kayıtlar olduğunu belirterek yargı yoluna başvuracağını kaydetti.

Şüpheli Çıkışlar, TMSF Devreye Girişi ve Mağduriyet Adımları

Adalet Bakanı Akın Gürlek tarafından 6 Ekim’de yapılan resmi bilgilendirmede, fon çöküşünden hemen önce şüpheli işlemlerle sistemden çıkan 141 gerçek ve 73 tüzel kişinin listesinin TMSF’ye iletildiği vurgulandı. Saptanan 187,6 milyar liralık tutarın iadesi için resmi tebligatlar gönderilirken, 131 fondaki mağdurlara fon başına 1 milyon TL’ye kadar ara ödemelerin hesaplara aktarılmasına başlandı.

Sürecin meclis boyutunda ise AKP tarafından 9 maddelik bir kanun teklifi TBMM’ye sunuldu. Teklif, net yatırım tutarı 1 milyon liranın altında kalan yatırımcıların zararlarının tamamen, bu tutarın üzerindekilerin ise 1 milyon liralık kısmının öncelikli olarak karşılanmasını kanuni güvenceye bağlamayı amaçlıyor. Muhalefet partilerinin konunun araştırılmasına yönelik komisyon kurulması talepleri mecliste kabul görmezken, krizin haberleştirilmesi ve basındaki iddialar çerçevesinde bazı gazeteciler hakkında adli kontrol ve tutuklama kararları tesis edildi.

Kaynak / Ajans: Bbc