Türkiye’nin enerji altyapısında kritik bir yenilik yaşanıyor: Samsun Üniversitesi Bilgisayar ve Bilişim Bilimleri Fakültesi’nin öncülüğünde geliştirilen yapay zeka destekli otonom İHA, elektrik hatlarını denetleyerek arızaları anında tespit ediyor. 3 milyon lira bütçeyle TÜBİTAK tarafından desteklenen proje, elektrik hatlarının kilometrelerce uzandığı dağlık ve ulaşılması güç bölgelerde çalışan teknisyenlerin güvenliğini sağlamak ve müdahale sürelerini kısaltmak amacıyla tasarlandı.
Projenin başlatılmasından bu yana geçen 18 ay içinde, donanım, haberleşme ve yazılım alanlarında önemli adımlar atıldı. İHA’nın otonom uçuş yeteneği, kablolardaki yırtılmalar, direk eğimleri ve izolatör çatlaklarını yapay zeka ile tespit ederek merkezi kontrol sistemine anlık bildirim göndermesi hedefleniyor. Bu sayede ekipler, hatın tamamını kontrol etmek yerine yalnızca sorunlu bölgeye yönlendirilebilecek.
- Kritik Gelişme: Yapay zeka destekli otonom İHA, elektrik hatlarını anlık olarak izleyip arızaları tespit ediyor.
- Resmi Veri / Açıklama: TÜBİTAK, projeye 3 milyon lira destek vererek enerji altyapısının güvenliğini artırmayı hedefliyor.
- Süreç / Sonraki Adım: İHA’nın saha testleri, proje kapsamında planlanan 18 ay sürecinin son aşamasında gerçekleştirilecek.
Kararın Detayları ve Sürecin İşleyişi
Doç. Dr. Muammer Türkoğlu’nun yürütücülüğünde hazırlanan proje, Samsun Üniversitesi Milli Teknoloji Atölyesi’nde bursiyer öğrencilerin katkısıyla geliştiriliyor. İlk altı ay, donanım, haberleşme ve yazılım geliştirmeye odaklanıldı. Bu dönemde, elektrik hatlarından elde edilen fotoğraf ve videolar, yapay zeka modelinin eğitilmesi için etiketlendi. İHA’nın üç boyutlu tasarımları da bu aşamada hazırlandı.
İHA, kablolardaki yırtılma, kırık gibi hasarları, direklerdeki eğim açılarını ve izolatörlerdeki kırılma/çatlakları tespit ettikten sonra, bulguları merkeze anlık olarak bildiriyor. Sistem, tamamen otonom çalışacak şekilde tasarlanmış olup, “istediğimiz yerden kalkış yapacak, gideceği yere kadar otonom olarak kabloları izleyecek” diyen Türkoğlu, “kablolarda yırtılma, kırık gibi durumlar olduğunda anlık olarak tespit edip merkeze bildirecek” şeklinde açıklama yaptı.
Sahadan İlk Bilgiler ve Tarafların Açıklamaları
Türkoğlu, proje süresince elde edilen verilerin, özellikle dağlık bölgelerde çalışan teknisyenlerin iş güvenliğini büyük ölçüde artıracağına vurgu yaptı. Elektrik hatlarının kilometrelerce uzayabildiğini, ulaşılması güç bölgelerde çalışanların uzun süre sahada kalmak zorunda kalabileceğini belirtti. Otonom İHA sayesinde ekipler, hatın tamamını kontrol etmek yerine doğrudan sorunlu bölgeye yönlendirilebilecek.
Projenin afet sonrası kullanım potansiyeline de değinen Türkoğlu, 6 Şubat 2023’te meydana gelen Kahramanmaraş depreminin ardından elektrik altyapısındaki hasarın belirlenmesinin zaman alabildiğini belirtti. İHA’nın, deprem nedeniyle eğilen direkleri ve kablolardaki hasarları otonom biçimde tespit ederek anlık olarak merkezdeki panele aktarılacağını ifade etti.
Bölgesel ve Sektörel Yansımalar
Türkiye’nin enerji altyapısında kullanılan kablo ve direk sistemlerinin büyük bir kısmı dağlık ve ulaşılması zor bölgelerde yer aldığı için, bu teknolojinin uygulanması sektöre yeni bir dönemeç açıyor. Projede yerli ve yabancı bileşenlerin karışık kullanılması, yerli üretimin geliştirilmesi ve ithal bileşenlerin yerli alternatiflerle değiştirilebileceği yönündeki çaba, ülke içi teknoloji bağımlılığının azaltılmasına katkı sağlayacak.
Türkoğlu, projenin ilerleyen aşamalarında ithal bileşenlerin yerli imkanlarla karşılanmasını hedeflediğini belirtti. “Yerli bir projemiz. İçerisinde kullandığımız bazı malzemeler ithal. Zamanla bunu daha da yerlileştirme amacımız var” dedi. Bu yaklaşım, hem yerli üreticilerin desteklenmesi hem de ülke ekonomisine katkı sağlanması açısından önemli.
Olayın Perde Arkası ve Analiz
Türkiye’de enerji altyapısının güvenliği, sadece teknik bir mesele değil, aynı zamanda sosyal bir sorumluluk. Otonom İHA projesi, bu sorumluluğu teknik bir çözümle birleştirerek, çalışanların hayatını kurtarmayı hedefliyor. Projenin başlatılmasındaki motivasyonun, Doç. Dr. Türkoğlu’nun babasının elektrik sektöründe karşılaştığı risklerin izinde olması, teknolojiyi insan hayatını korumaya dönüştürme çabası açısından ilham verici.
Bu tür bir proje, sadece enerji sektöründe değil, afet yönetimi, inşaat, ormancılık gibi alanlarda da benzer uygulamaların yaygınlaşmasına zemin hazırlayabilir. Otonom sistemlerin, kritik altyapıların izlenmesi ve bakım süreçlerine entegre edilmesi, hem maliyetleri düşürür hem de güvenliği artırır. Türkiye’nin, bu alanda öncü bir ülke olabilmesi için, kamu ve özel sektör iş birliği, Ar-Ge yatırımları ve yerli üretim stratejileri bir araya getirilmeli.
Merak Edilen Sorular ve Yanıtlar
Soru: Projenin tamamlanma süresi ne kadar?
Proje, 18 ay sürecek şekilde planlanmış olup, ilk 6 ay donanım, haberleşme ve yazılım geliştirmeye, sonraki 12 ay ise saha testlerine ayrılacak.
Soru: İHA’nın otonom çalışması ne kadar güvenli?
İHA, yapay zeka destekli algoritmalarla anlık arıza tespiti yapar ve merkezdeki panelle gerçek zamanlı iletişim kurar. Sistem, güvenlik protokolleri ile donatılmış olup, acil durum senaryolarında otomatik olarak geri dönecek şekilde tasarlanmıştır.
Kaynak / Ajans: Aa
