Sermaye Piyasası Kurulu’nun (SPK) kararıyla tasfiye sürecine alınan 131 yatırım fonunda birikimi bulunan 455 bin 758 tekil yatırımcının ana paralarına ne zaman ve hangi koşullarda ulaşabileceğine ilişkin hukuki ve finansal çerçevenin detayları belirginleşti. Toplam büyüklüğü yaklaşık 18 milyar doları bulan devasa varlık yapısının nakde dönüştürülmesi ve alacaklılara dağıtılması sürecinde, kamu bankalarının görevlendirilmesi ile başlayan operasyonel takvim yürürlüğe girdi.

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek başkanlığında 24-25 Eylül tarihlerinde gerçekleştirilen üst düzey ekonomi zirvesi ve Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz’ın sermaye piyasalarındaki sınırlı alana işaret eden değerlendirmelerinin ardından, gözler tasfiye sürecinin hukuki yansımalarına bağlandı. Adli makamların yürüttüğü ceza soruşturmaları kapsamında 1,8 milyar lira değerindeki lüks jet ve yatlara el konulmasıyla eş zamanlı ilerleyen süreçte, yatırımcıların zararlarının tazmin edilme imkanları ve kamusal sorumluluk sınırları masaya yatırıldı.

Tasfiye Takvimi ve Varlıkların Nakde Çevrilme Mekanizması

Sermaye piyasası mevzuatı uyarınca portföy yönetim şirketlerinin kendi özvarlıklarından hukuken tamamen ayrı tutulan fon varlıkları, bağımsız saklama kuruluşları nezdinde koruma altında bulunuyor. Tasfiyeyi yürütmekle görevlendirilen Ziraat Bankası ve İş Bankası, öncelikli olarak yatırımcı payları ile gerçekleşmeyen işlem emirlerini karşılaştırarak ilk mutabakat cetvellerini oluşturuyor. SPK tarafından ilan edilen takvime göre, karar tarihini izleyen 10 iş günü içerisinde tamamlanması beklenen borç ve alacak mutabakatı süreci 1 Ekim tarihi itibarıyla kritik bir aşamayı geride bırakmış olacak.

Ancak uzman değerlendirmeleri, mutabakatın sağlanmasının ardından başlayacak olan varlık satışı aşamasında piyasa koşullarının belirleyici olacağını gösteriyor. Hisse senedi, mevduat ve diğer finansal enstrümanların nakde çevrilme sürelerinin farklılık göstermesi sebebiyle, fondan karşılanacak tasfiye giderleri düşüldükten sonra kalan net tutar dağıtıma konu edilecek. Süreçte TEFAS üzerinden verilip gerçekleşmeyen iade talimatları borç kaydedilerek, elde edilen ilk nakit akışında zaman önceliği bulunan iade taleplerine öncelik tanınması yasal bir zorunluluk olarak öne çıkıyor.

Adli Soruşturmalar ve Hukuki Tazminat Yolları

Fonların idari tasfiyesiyle eş zamanlı yürütülen adli soruşturmalarda, mal varlığı kaçırılmasını engellemek amacıyla uygulanan el koyma kararları adli makamlarca sürdürülüyor. Şüphelilere ait olduğu saptanan lüks araç ve gayrimenkullerin fondan usulsüz çıkarılan paralarla edinildiğinin tespiti halinde, söz konusu değerlerin fon hesaplarına aktarılması hukuki boyut kazandı. Bununla birlikte, ceza soruşturmasında elde edilen bulgular tazminat davalarında delil niteliği taşıyacak olsa da yatırımcıların uğradığı kaybın piyasa hareketlerinden mi yoksa hukuka aykırı işlemlerden mi kaynaklandığının tespit edilmesi gerekiyor.

Yatırımcı Tazmin Merkezi (YTM) mevzuatı incelendiğinde, portföy yönetim şirketlerinin doğrudan YTM koruma şemsiyesi altında yer almadığı somut verilerle işaret ediliyor. YTM güvencesi yalnızca saklama veya yatırım kuruluşlarının nakit ödeme ve sermaye piyasası araçlarını teslim yükümlülüğünü yerine getiremediği durumları kapsıyor. Fiyat dalgalanmalarından doğan zararların kapsam dışı bırakılması sebebiyle, yatırımcıların SPK’nın denetim görevinde ihlali bulunduğu iddiasıyla idari yargıda ‘hizmet kusuru’ davası açma ihtimalleri de hukuki mecralarda tartışılan alternatifler arasında bulunuyor.

Bireysel Sorumluluk ve Kamusal Denetim Dengesi

Finansal piyasalarda yüksek getiri beklentisiyle hareket eden yatırımcıların risk profili ile fonların sunduğu gerçek portföy içeriğinin uyumu mercek altına alınıyor. Düşük riskli para piyasası enstrümanı olarak sunulan ancak arka planda karmaşık veya yapay fiyatlamalara maruz kalan fonlarda, bilgilendirme yükümlülüğünün ihlal edilip edilmediği yargılama süreçlerinde belirleyici rol oynayacak. Şeffaflık ilkeleri gereğince, fon portföylerindeki varlıkların değerleme esasları kamuoyuna açıklandıkça kayıpların gerçek boyutu netleşecek.

Kurumsal sorumluluk zincirinde portföy yönetim şirketlerinin yanı sıra saklama kuruluşları ve portföy yöneticilerinin hukuki durumları da incelemeye dahil ediliyor. Mevzuatın izin verdiği sınırlar dahilinde faaliyet gösteren sistemde denetim otoritelerinin zamanında müdahalede bulunup bulunmadığı yönündeki incelemeler sürerken, yatırımcıların hak arayışında hukuki nedensellik bağını somut belgelerle kanıtlaması şart koşuluyor.

Kaynak / Ajans: Bbc