Türkiye ile Irak arasında 2022 yılından bu yana diplomatik ve askeri kanallarda yürütülen güvenlik odaklı temaslar, Türk Silahlı Kuvvetleri’nin (TSK) 2015 yılından bu yana askeri varlık bulundurduğu Başika-Zilkan üssünden kademeli olarak çekilmesi kararıyla yeni bir aşamaya evrildi. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu vesilesiyle New York’ta bir araya gelen Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Irak Başbakanı Ali Zeydi’nin gerçekleştirdiği zirvenin ardından yayımlanan ortak bildiriyle, Sincar bölgesinde Irak devlet otoritesinin bütünüyle tesisi ve yasa dışı silahlı unsurların varlığına son verilmesi şartına bağlı olarak üssün Irak Federal Hükümetine devredileceği resmen açıklandı.

İki ülke arasında terörle mücadele, sınır güvenliği ve bölgesel ticaret hatlarının geleceğini doğrudan etkileyen bu mutabakat, Ankara’nın uzun süredir üzerinde durduğu ‘terörsüz bölge’ doktrininin sahaya yansıması olarak değerlendiriliyor. Sincar-Suriye sınır hattının kontrol altına alınması ve PKK’nın silah bırakma sürecine entegre edilmesi hedeflenen bu çok boyutlu askeri-diplomatik süreç, aynı zamanda Basra Körfezi’ni Avrupa’ya bağlayacak Kalkınma Yolu Projesi’nin de hızlandırılmasını içeren geniş kapsamlı bir stratejik ortaklığın parçası olarak kayda geçti.

Sincar Şartı ve Başika-Zilkan Üssünün Kademeli Devir Mekanizması

Ankara ve Bağdat arasında varılan uzlaşmanın temel eksenini, Suriye sınırında yer alan ve terör örgütü PKK’nın Kandil-Mahmur hattıyla lojistik bağını kurduğu stratejik Sincar bölgesinin kontrolü oluşturuyor. 23 Eylül günü yapılan ortak açıklamada, iki ülkenin güvenlik alanındaki işbirliğini derinleştirme kararlılığı net bir dille ifade edilirken, ‘Sincar’da devlet otoritesinin bütünüyle tesisi ve yasaklı yabancı silahlı unsurların varlığına son verilmesi’ konusunda tam bir mutabakat sağlandığının altı çizildi.

Bu güvenlik uygulamalarında kaydedilecek ilerlemeye paralel olarak, önceden kararlaştırılan bir mekanizma ve zaman çizelgesi doğrultusunda TSK unsurları Başika-Zilkan yerleşkesini Irak Federal Hükümetine devredecek. Ancak Ankara’daki güvenlik kaynakları, sürecin sahadaki somut gelişmelere endeksli olduğunu belirtiyor. Irak Silahlı Kuvvetleri’nin Sincar’da tam anlamıyla asayişi sağlama hızı ve PKK’nın silah bırakma sürecindeki somut adımları, çekilmenin takvimini doğrudan belirleyecek. Örgütün silah bırakma eğiliminde henüz gözle görülür bir ilerleme kaydedilmemiş olması, devir işlemlerinin zamana yayılacağı yönündeki öngörüleri kuvvetlendiriyor.

2015’ten Günümüze Başika’nın Jeopolitik Serüveni ve Güvenlik Dinamikleri

Musul yakınlarında yer alan Başika üssü, TSK’nın bölgeye yerleştiği 2015 yılından bu yana Ankara-Bağdat ilişkilerinde en hassas egemenlik tartışmalarından birini teşkil etti. Türkiye, bu üsse bölgesel yönetimle yapılan mutabakat doğrultusunda, yerel unsurların IŞİD terör örgütüne karşı eğitilmesi amacıyla konuşlanmıştı. Dönemin Irak merkezi hükümeti ise bu askeri varlığı egemenlik ihlali olarak nitelendirerek diplomatik düzeyde tepki göstermişti. Üs, stratejik konumu nedeniyle 2017 yılında IŞİD’in, 2021 yılında ise İran destekli milis grupların doğrudan hedefi haline gelmişti.

IŞİD tehdidinin bertaraf edilmesinin ardından da TSK, sınır ötesindeki terörle mücadele operasyonlarını bu üs üzerinden koordine etmeye devam etti. İki ülke arasında 2024 yılında imzalanan ‘Askeri, Güvenlik İşbirliği ve Terörle Mücadeleye Dair Mutabakat Zaptı’ ise üssün hukuki statüsünde önemli bir dönüşüm sağladı. Bu anlaşmayla Başika, Türkiye-Irak Ortak Eğitim ve İşbirliği Merkezi’ne dönüştürülerek yönetimi resmi olarak Irak Silahlı Kuvvetleri’ne devredilmişti. Son varılan New York mutabakatı ise bu askeri varlığın tamamen sonlandırılmasının yolunu açmış oldu.

‘Terörsüz Bölge’ Hedefi ve TBMM’nin Yasal Çerçeve Süreci

Ankara’nın ‘Terörsüz Türkiye – terörsüz bölge’ olarak formüle ettiği doktrin, terör örgütünün yalnızca yurt içindeki varlığının değil, Irak ve Suriye’deki tüm silahlı ve idari yapılarının da tasfiye edilmesini şart koşuyor. Sincar’ın coğrafi olarak Irak-Suriye geçiş güzergahında bulunması, örgütün her iki ülkedeki militan ve lojistik akışını koordine etmesine olanak tanıyordu. Bu bölgenin silahlı gruplardan temizlenmesi, Ankara’nın uzun vadeli güvenlik stratejisinin öncelikli hedefi olarak masaya yatırıldı.

Güvenlik kaynaklarından edinilen bilgilere göre, PKK’nın silahlarını Irak merkezi hükümetine teslim etmesini içeren kapsamlı bir işbirliği modeli üzerinde çalışılıyor. Bu kapsamda, TBMM’nin geçtiğimiz ağustos ayında kabul ettiği çerçeve yasanın, silahların teslimi ve örgütün tam feshine paralel olarak devreye sokulması planlanıyor. Nitekim TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş da geçtiğimiz haftalarda yaptığı açıklamada, Irak sahasında silah bırakma işlemlerinin ekim ayı itibarıyla başlayabileceğine işaret ederek sürecin takvimini somutlaştırmıştı.

Kaynak / Ajans: Bbc