Srebrenitsa Soykırımı’nın baş sorumlusu ve azmettiricisi olarak insanlığa karşı işlediği suçlardan ötürü müebbet hapis cezasına çarptırılan eski Sırp general Ratko Mladic, cezasını çektiği Hollanda’nın Lahey kentindeki cezaevinde hayatını kaybetmesinin ardından Sırbistan’ın başkenti Belgrad’da düzenlenen resmi törenle toprağa verildi. 84 yaşında ölen savaş suçlusunun cenazesinin devlet protokolü ve askeri tören eşliğinde defnedilmesi, Balkan coğrafyasında savaşın açtığı yaraların henüz kapanmadığını gösterirken, bölge ülkeleri arasında yeni bir diplomatik gerilimin fitilini ateşledi.
Lahey’deki hücresinde son dönemde ciddi sağlık sorunları yaşayan ve 27 Ağustos tarihinde ölen Mladic’in naaşı, Sırbistan’a getirilerek 5 Eylül tarihinde dini ve resmi törenlerle uğurlandı. Başkent Belgrad’daki Aziz Luka Kilisesi’nde düzenlenen törene binlerce Sırp milliyetçisinin yanı sıra Sırbistan hükümetinin üst düzey temsilcileri ile Bosna Hersek’teki Sırp entitesi Sırp Cumhuriyeti’nden (RS) üst düzey yetkililer katıldı. Resmi üniformalı askerlerin eşlik ettiği cenaze korteji, Srebrenitsa kurbanlarının yakınları başta olmak üzere Bosna Hersek makamlarının sert protestoları altında Topcider Mezarlığı’na ulaştı.
- Resmi Tören ve Siyasi Katılım: Savaş suçlusu Mladic’in cenazesi, Sırbistan devlet yetkilileri ve Bosna Hersek Devlet Başkanlığı Konseyinin Sırp üyesi Zeljka Cvijanovic’in katılımıyla Belgrad’da resmi törenle kaldırıldı.
- Bölgesel Tepki ve Sansür: Bosna Hersek başta olmak üzere Balkan ülkeleri resmi törene sert tepki gösterirken; BH Telecom, töreni canlı yayınlayan Sırp kanalı RTRS’nin yayınını durdurdu.
- 16 Yıllık Koruma Kalkanı: Hakkında 1995’te iddianame hazırlanan Mladic’in, arandığı dönemde Sırbistan’da devlet kurumları tarafından korunarak serbestçe yaşadığı gerçeği arşiv belgeleriyle biliniyor.
Belgrad’da Resmi Geçit ve Siyasi Katılımın Boyutu
Ratko Mladic için düzenlenen cenaze merasimi, sadece bir defin işlemi olmanın ötesine geçerek Sırp milliyetçiliğinin gövde gösterisine dönüştü. 5 Eylül sabahı Belgrad’daki Aziz Luka Kilisesi’nde başlayan dini törende, binlerce kişi savaş suçlusunun tabutu başında saygı duruşunda bulundu. Törene katılan siyasi figürlerin profili, organizasyonun devlet nezdindeki karşılığını da gözler önüne serdi. Sırbistan hükümetinin kabine üyelerinin yanı sıra Bosna Hersek Devlet Başkanlığı Konseyinin Sırp üyesi Zeljka Cvijanovic ve Bosna Hersek’in Sırp entitesi Sırp Cumhuriyeti’nden (RS) çok sayıda üst düzey yetkili törendeki yerini aldı.
Sürecin diplomatik hassasiyetini gözeten Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic ise daha önce planlanmış farklı bir programını gerekçe göstererek törene katılmadı. Kilisedeki törenin tamamlanmasının ardından Mladic’in naaşı, Sırbistan Silahlı Kuvvetleri’ne mensup resmi üniformalı askerler tarafından omuzlanarak cenaze arabasına yerleştirildi. Binlerce kişinin katıldığı kortej eşliğinde Topcider Mezarlığı’na taşınan cenaze, burada toplanan kalabalığın attığı sloganlar ve milliyetçi tezahüratlar eşliğinde toprağa verildi. Srebrenitsa’da 8 bin 372 Boşnak sivilin katledilmesinden sorumlu tutulan bir ismin askeri törenle gömülmesi, Balkanlar’da adaletin tecelli etmediği yönündeki eleştirileri yeniden alevlendirdi.
Balkanlar’da Diplomatik Deprem ve Yayın Sansürü
Mladic’in Belgrad sokaklarında resmi törenle ve askeri onur eşliğinde uğurlanması, Saraybosna başta olmak üzere bölge başkentlerinde infiale yol açtı. Bosna Hersek hükümet yetkilileri ve Balkan ülkelerinin temsilcileri, bir soykırım failinin devlet töreniyle onurlandırılmasının uzlaşı çabalarına ağır bir darbe vurduğunun altını çizdi. Resmi törenin yapılması, uluslararası hukukun ve Lahey’deki mahkeme kararlarının hiçe sayılması olarak yorumlanırken, bölgesel barış çabalarının baltalandığı vurgulandı.
Cenaze töreninin yarattığı gerilim, medya ve iletişim kanallarına da doğrudan sahaya yansıdı. Bosna Hersek genelinde kablolu televizyon altyapısını sağlayan devlet şirketi BH Telecom, Sırp Cumhuriyeti’nin resmi yayın organı olan Sırp Cumhuriyeti Radyo Televizyonu’nun (RTRS) yayın akışını anında kesti. RTRS’nin Belgrad’daki askeri ve dini töreni canlı yayınla ekranlara taşıması üzerine alınan bu sansür kararı, Bosna Hersek içerisindeki etnik ve siyasi bölünmüşlüğün medyadaki en somut yansıması olarak kayda geçti. BH Telecom, soykırım failinin yüceltilmesini engellemek adına bu adımı attığını duyurdu.
16 Yıllık Kaçış ve Koruma Kalkanının Ardındaki Gerçekler
1942 yılında Bosna Hersek’in doğusundaki Kalinovik yakınlarında yer alan Bozanovici köyünde doğan Ratko Mladic, askeri eğitimini Belgrad’da tamamlayarak Yugoslav Halk Ordusu’nda (JNA) hızla yükseldi. Mayıs 1992’de Bosna Hersek’te kurulan Sırp Cumhuriyeti Ordusu Genelkurmay Başkanlığına getirilen Mladic, 1996 yılına kadar bu görevi sürdürerek savaşın en karanlık sayfalarını yazdı. Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICTY) tarafından ilk kez 24 Temmuz 1995’te hakkında hazırlanan iddianameyle aranan Mladic’in davası uluslararası alanda büyük bir hukuki boyut kazandı ve eski general tam 16 yıl boyunca adaletten kaçmayı başardı.
Sırbistan makamlarının uzun yıllar boyunca generalin nerede olduğunu bilmedikleri yönündeki resmi açıklamalarına karşın, somut veriler onun yıllarca devlet himayesinde olduğunu işaret etti. Nitekim, o dönem yerel televizyon kanallarına sızan görüntülerde, Mladic’in kırmızı bültenle arandığı yıllarda dahi Belgrad’da kalabalık ortamlarda insanlarla görüştüğü, eğlendiği ve son derece rahat bir yaşam sürdüğü belgelerle ortaya kondu. Bu koruma kalkanı, Sırbistan’ın Avrupa Birliği entegrasyonu sürecinde köşeye sıkışmasıyla kırıldı. Mladic, 26 Mayıs 2011’de Sırbistan’ın Zrenjanin kenti yakınlarındaki Lazarevo köyünde yakalanarak 31 Mayıs 2011’de yargılanmak üzere Lahey’ye sevk edildi. 16 Mayıs 2012’de başlayan davada tüm suçlamaları reddeden Mladic, ömrünün son günlerini hücresinde geçirdi.
Olayın Perde Arkası ve Analiz
Ratko Mladic’in cenaze töreni, Balkanlar’da geçmişle yüzleşme sürecinin ne denli sancılı olduğunu bir kez daha tescilledi. Lahey’de uluslararası mahkeme tarafından tescillenmiş bir soykırım suçlusunun, Sırbistan devletinin resmi üniformalı askerleri tarafından taşınması ve resmi törenle defnedilmesi, Belgrad yönetiminin milliyetçi tabanı konsolide etme arzusunun bir sonucudur. Cumhurbaşkanı Vucic’in törene katılmayarak Batı dünyasına karşı dengeli bir profil çizmeye çalışması, ancak devletin tüm imkanlarını tören için seferber etmesi ikili bir diplomatik stratejinin sahaya yansımasıdır. Sırp Cumhuriyeti’nin (RS) cenazeye en üst düzeyde katılması ise Bosna Hersek’in toprak bütünlüğü ve iç barışı üzerindeki tehditlerin ne denli taze olduğunu göstermektedir. Bu defin, Balkanlar’da yeni bir etnik gerilim dalgasının habercisidir.
Merak Edilen Sorular ve Yanıtlar
Soru: Ratko Mladic neden cezaevindeydi ve ne zaman öldü?
Ratko Mladic, Temmuz 1995’te gerçekleştirilen ve 8 bin 372 Boşnak sivilin katledildiği Srebrenitsa Soykırımı’nın baş sorumlusu olarak Lahey’deki Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi tarafından müebbet hapis cezasına çarptırılmıştı. Ciddi sağlık sorunları yaşayan Mladic, cezasını çektiği Hollanda’da 27 Ağustos tarihinde 84 yaşında öldü.
Soru: Cenaze törenine hangi resmi yetkililer katıldı?
Belgrad’daki resmi törene Sırbistan hükümetinin üst düzey yetkilileri, Bosna Hersek’teki Sırp Cumhuriyeti (RS) temsilcileri ve Bosna Hersek Devlet Başkanlığı Konseyinin Sırp üyesi Zeljka Cvijanovic katıldı. Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic ise başka bir programı gerekçe göstererek törende yer almadı.
Soru: Bosna Hersek’te cenaze törenine yönelik nasıl bir yayın engeli uygulandı?
Bosna Hersek’te kablolu televizyon hizmeti sunan BH Telecom, Sırp Cumhuriyeti’nin resmi yayın organı olan Sırp Cumhuriyeti Radyo Televizyonunun (RTRS) yayınını, savaş suçlusu Ratko Mladic’in cenaze törenini canlı olarak ekrana getirmesi sebebiyle engelledi.
Kaynak / Ajans: Aa
