Kenan Erim, 1961-1962 yıllarında Afrodisias’a ilk adımını attığında, antik kentte hâlâ düzenli bir kazı yoktu; onun gelişiyle birlikte kentin arkeolojik yaşamı yeni bir döneme girdi.
Prof. Dr. Erim, yedi dili akıcı konuşan, her konuda ‘Google’ gibi bilgi sunan bir akademisyen olarak, 1990’da vefat edene kadar hem bilimsel hem de idari açıdan kentin en yakın yardımcılarından biri olan Erol Çetintepe’nin hayatına yön verdi.
- Kritik Gelişme: Erim’in disiplinli çalışma temposu ve yabancı uzmanlarla kurduğu iletişim, Afrodisias’ın uluslararası alanda tanınmasını sağladı.
- Resmi Veri / Açıklama: 1970‑1980 yıllarında Fransa Merkez Bankası Başkanı’nın eşi gibi sponsorların desteğiyle büyük vizyon projeleri planlandı.
- Süreç / Sonraki Adım: Turgut Özal ve Erim’in vefatı, planlanan havaalanı ve hastane projelerinin durmasına yol açtı.
Kenan Erim’in Çalışma Disiplini ve Kazı Alanındaki Kuralları
Erol Çetintepe, babası Latif Çetintepe’nin müze deposunda çalıştığı dönemde, gençken Kenan Erim’in yanına asistan olarak katıldı. Çetintepe, Erim’in sabah 6’da uyanıp 7’de işbaşı yaptırdığı, geç gelen işçiye kahvaltı bile vermediği bir disiplinle yönettiğini vurguluyor. Erim, her sabah hükümet komiseriyle birlikte kazı alanının girişinde bulunur, çıkan eserlerin envanterini titizlikle tutardı. Bu katı rutin, kazı ekibinin verimliliğini ve eserlerin güvenliğini artırdı.
Sahadan İlk Bilgiler: Çetintepe’nin Anıları ve Tanıklıkları
Çetintepe, Erim’in “Palamutçuk civarında taş ocağı işleten eniştesinin tavsiyesiyle” Afrodisias’a geldiğini ve iki evin karşı karşıya olduğu bir mahallenin komşusu olduklarını anlatıyor. Erim, genç asistanına sevgiyle ‘kuzum’ diye hitap eder, kalıntılar arasında fotoğraf çekerken ona rehberlik ederdi. Çetintepe, İngilizce eksikliğini yabancı uzmanların dersleriyle kapattığını, böylece dil bariyerini aşarak uluslararası işbirliklerine kapı araladığını belirtiyor.
Erim’in yedi dil bilmesi, sadece akademik bir avantaj değil, aynı zamanda arkeolojik sahada farklı milletlerden gelen ekiplerle doğrudan iletişim kurabilmesini sağladı. Bu durum, Afrodisias’ın “Google gibi” bir bilgi merkezi haline gelmesinde kritik bir rol oynadı.
Vizyon Projeleri ve Dönüm Noktaları
1970‑ ve 1980‑li yıllarda Afrodisias, yalnızca bir kazı sahası olmaktan çıkarak büyük bir turizm ve bilim merkezi olma yolunda ilerledi. Fransa Merkez Bankası Başkanının eşinin sponsoru olduğu projeler, kazıların finansmanını güçlendirdi. Erim, dünyaca ünlü beyin cerrahı Prof. Dr. Gazi Yaşargil ile iletişime geçerek, kentin yakınında bir hastane kurma planı geliştirdi. Aynı dönemde Cumhurbaşkanı Turgut Özal’ın desteğiyle, özel helikopter ve küçük uçakların inebileceği bir havaalanı projesi tasarlandı; bu, Afrodisias’ı Efes Antik Kenti ile rekabet edebilecek bir turizm destinasyonu hâline getirecekti.
Ne var ki, 1990’da Erim’in vefatı ve aynı yıl içinde Özal’ın da görevden ayrılması, bu büyük sıçrama vizyonunun duraklamasına neden oldu. Projeler askıya alındı, planlanan hastane ve havaalanı inşa edilmedi; Afrodisias’ın gelişim hızı ciddi şekilde yavaşladı.
Olayın Perde Arkası ve Analiz
Kenan Erim, sadece bir akademisyen değil, aynı zamanda bir stratejik liderdi. Onun çok dilli yetkinliği, uluslararası işbirliklerinin temelini oluşturdu; bu da Afrodisias’ın dünya çapında tanınmasını sağladı. Ancak, projelerin hayata geçmemesinde sadece kişisel kayıplar değil, Türkiye’nin o dönemdeki politik ve ekonomik dalgalanmaları da etkili oldu. Turgut Özal’ın özel projelere yönelmesi, devletin altyapı yatırımlarını hızlandırması beklenirken, Erim’in ani vefatı bu ivmeyi kırdı.
Gelecek perspektifinde, Afrodisias’ın mevcut durumunun yeniden değerlendirilmesi, hem yerel turizmin hem de akademik araştırmaların canlandırılması için fırsat sunabilir. Bölgeye yöneltilen yeni yatırım paketleri, modern altyapı ve dijital arkeoloji teknikleriyle birleştiğinde, Erim’in hayalini bir kez daha gerçeğe dönüştürebilir.
Afrodisias’ın Güncel Durumu ve Bölgesel Etkileri
Bugün Afrodisias, Aydın’ın Nazilli ve Karacasu ilçeleri arasında hâlâ aktif bir kazı sahası; ancak ziyaretçi sayısı 1990’ların zirvesine kıyasla daha sınırlı. Bölge turizmi, yerel yönetimlerin destekleriyle kademeli olarak canlanıyor; yeni müze projeleri ve dijital rehberlik sistemleri, genç neslin ilgisini çekmeye başladı. Çetintepe’nin anlattıkları, hem tarihsel hem de toplumsal hafızanın korunması açısından önemli bir kaynak oluşturuyor.
Merak Edilen Sorular ve Yanıtlar
Soru: Kenan Erim’in Afrodisias’taki en büyük katkısı neydi?
Erim, disiplinli çalışma metodunu ve çok dilli iletişim yeteneğini kullanarak, uluslararası akademik işbirliklerini Afrodisias’a taşıdı; bu sayede kent, dünya çapında tanınan bir arkeolojik merkez haline geldi.
Soru: Projelerin durması hangi faktörlere bağlıydı?
Erim ve Özal’ın 1990’da vefat etmesi, liderlik boşluğu ve o dönemdeki ekonomik politikaların değişmesi, planlanan hastane ve havaalanı projelerinin hayata geçmesini engelledi.
Kaynak / Ajans: Sesgazetesi
