Libya’nın batısındaki Zaviye kentinde silahlı grupların yoğunlaştığı çatışmalar ve petrol tesislerine yönelik kamikaze dron saldırıları, ülkenin en kritik enerji altyapısını felç etti. Yakıt rafinerilerindeki üretim aksaklıkları, başkent Trablus ve çevresindeki benzin istasyonlarında saatler süren uzun kuyrukların oluşmasına neden oluyor.

Libya Ulusal Petrol Kurumu, üretimin yeniden başladığını ve istasyonlarda yakıt sıkıntısı yaşanmayacağını açıklasa da, yaklaşık on gündür vatandaşlar 4 ila 10 saat arasında süren bekleme süreleriyle karşı karşıya. Elektrik kesintileri, jeneratörsüz istasyonların hizmet dışı kalmasına ve mevcut istasyonların talep artışıyla boğulmasına yol açıyor.

Krizin Kökeni ve Gelişim Süreci

2026 yılının ilk çeyreğinde, Libya’nın batısında kontrolü elinde bulunduran silahlı gruplar, Zaviye bölgesindeki büyük petrol rafinerilerine insansız hava araçlarıyla bir dizi kamikaze saldırı düzenledi. Bu saldırılar, rafinerilerin ana proses hatlarını hasara uğratarak üretimin yüzde elli oranında düşmesine yol açtı. Libya Ulusal Petrol Kurumu (LNPC) olayların ardından üretimi yeniden başlattığını duyurdu, ancak altyapıdaki onarım süreci uzun sürdü.

Üretim kesintisinin hemen ardından, başkent Trablus ve çevresindeki akaryakıt dağıtım ağı da sarsıldı. Elektrik şebekesindeki kesintiler, özellikle jeneratörleri olmayan küçük ölçekli istasyonların kapanmasına neden oldu. Bu durum, hâlihazırda sınırlı olan yakıt arzını daha da daraltarak vatandaşların uzun kuyruklar oluşturmasına sebep oldu.

Sahada Yaşananlar: Vatandaşların Görüşleri

Trablus’un 170 kilometre güneyindeki Zintan kentinden başkente benzin almak için gelen Yusuf Ali, “Bir buçuk saattir burada bekliyorum. Zintan’da benzin yok, burada ise hem benzin hem de dizel bulmak neredeyse imkansız” diyerek krizin boyutunu özetledi. Ali, aynı zamanda dizel litresi fiyatının 9 dinara kadar yükseldiğini ve hatta dolu depolara sahip araç sahiplerinin bile kuyruğa girmek zorunda kaldığını belirtti.

Yakıt kuyruğunda bekleyen Vecdi Abdullah Hayali, “Asıl sorun sadece yakıt kaçakçılığı değil, elektrik kesintileri ve jeneratör eksikliği. Hastaneler, büyük jeneratörleri dizelle çalıştırmak zorunda ve bu da sağlık sistemini tehdit ediyor” şeklinde bir açıklama yaptı. Hayali, sosyal medyada yayılan bir videoda bir vatandaşın 40’a yakın benzin bidonu taşıdığını gösteren görüntülere işaret ederek, panik havasının krizi derinleştirdiğini vurguladı.

Eymen Osman ise, elektrik kesintilerinin sadece evlerdeki aydınlatmayı değil, aynı zamanda akaryakıt istasyonlarının çalışanlarını ve müşterilerini de doğrudan etkilediğini dile getirdi. “Kesintilerin artmasıyla istasyonlarda bekleme süresi iki güne kadar uzadı, yetkililerin acil bir çözüm üretmesi gerekiyor” dedi.

Ekonomik ve Sosyal Etkileri

Yakıt krizi, Libya’nın zaten kırılgan ekonomik yapısını daha da zorlamaktadır. Dizel fiyatlarındaki artış, özellikle büyük ölçekli işletmelerin üretim maliyetlerini yükseltirken, küçük esnaf ve tarım sektörü gibi enerjiye bağımlı kesimler için hayatta kalma mücadelesi anlamına geliyor. Ayrıca, jeneratör eksikliği nedeniyle hastanelerin ve sağlık merkezlerinin kritik ekipmanları çalıştıramaması, sağlık hizmetlerinde aksamalara yol açabilir.

Krizin toplumsal yansıması da göz ardı edilemez. Uzun kuyruklarda bekleyen vatandaşların sabrı tükenmiş, sosyal medyada panik havası yayılmıştır. Bu durum, devlet kurumlarına olan güveni sarsmakta ve halkın yönetime karşı eleştirilerini artırmaktadır. Uzmanlar, krizin sadece kısa vadeli bir tedarik sorunu olmadığını, aynı zamanda Libya’nın enerji politikalarının yeniden gözden geçirilmesi gerektiğini belirtiyor.

Gelecek İçin Beklentiler ve Çözüm Önerileri

LNPC’nin üretimi yeniden başlatma çabalarına rağmen, altyapı onarımının tamamlanması ve enerji dağıtım ağının istikrara kavuşması aylar alabilir. Uzmanlar, kısa vadede şu adımların atılmasını öneriyor: (1) geçici jeneratörlerin kritik istasyonlara dağıtılması, (2) dağıtım ağının izlenmesi için uluslararası gözlemci ekiplerin gönderilmesi, (3) fiyat kontrolleri ve kaçakçılık önleyici denetimlerin sıkılaştırılması.

Hükümetin, krizle mücadeleye yönelik somut adımlar atması, vatandaşların temel ihtiyaçlarını karşılamada kritik bir rol oynayacaktır. Aksi takdirde, enerji ve yakıt sıkıntısının uzun vadeli sosyal huzursuzluk ve ekonomik gerilemeye dönüşmesi muhtemeldir.

Merak Edilen Sorular ve Cevaplar

Soru: Yakıt krizi ne kadar sürecek?

Cevap: Uzman görüşlerine göre, altyapı onarımının tam olarak tamamlanması ve enerji dağıtım ağının istikrar kazanması 2‑3 ay sürebilir. Ancak geçici çözümlerle bekleme süreleri kısaltılabilir.

Soru: Dizel fiyatlarındaki artış neden bu kadar yüksek?

Cevap: Üretim kesintileri, ithalat zorlukları ve artan talep, dizel fiyatının 9 dinara kadar yükselmesine yol açtı.

Soru: Hükümet krizi çözmek için ne yapmalı?

Cevap: Hükümet, jeneratör desteği, fiyat denetimi ve enerji altyapısına acil yatırım gibi adımlarla krizin etkilerini hafifletebilir.