Marmara Denizi’nin ekolojik geleceği açısından hayati önem taşıyan İzmit Körfezi Doğu Baseni Dip Çamuru Temizleme Projesi’nde ikinci etap resmi olarak tamamlandı. Kocaeli Büyükşehir Belediyesi ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı işbirliğiyle yürütülen dev çevre operasyonunda, Eylül 2026 itibarıyla 225 hektarlık deniz tabanından yaklaşık 2,4 milyon metreküp zararlı dip çamuru çekilerek karada susuzlaştırıldı.
Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı finansmanı, TÜBİTAK MAM ve İstanbul Üniversitesi’nin bilimsel rehberliğinde Mayıs 2023’te başlatılan saha çalışmalarında ulaşılan bu hacim, yaklaşık 300 futbol sahası büyüklüğündeki bir deniz alanının arındırılması anlamına geliyor. Toplamda 468 hektarlık alanda 3,8 milyon metreküp çamurun tahliyesini hedefleyen dev projede, çıkarılan atıkların geri kazanımı çerçevesinde yüzde 65 çamur ihtiva eden seramik yapay resifler de Değirmendere açıklarında deniz ekosistemine kazandırıldı.
- Kritik Gelişme: İzmit Körfezi’nde 225 hektarlık alanda yürütülen iki etaplı temizleme çalışmasında 2,4 milyon metreküp dip çamuru deniz ortamından tamamen uzaklaştırıldı.
- Resmi Veri / Açıklama: Temizlenen alan yaklaşık 300 futbol sahası büyüklüğüne ulaşırken, çıkarılan çamurdan üretilen özel resifler Eylül 2026’da Değirmendere’de denize indirildi.
- Süreç / Sonraki Adım: Projenin 247 hektarlık alanı kapsayan üçüncü etabı için planlamalar sürdürülürken, nihai hedef olan 3,8 milyon metreküp çamurun tahliyesi amaçlanıyor.
Bilimsel Hazırlıktan Saha Uygulamasına: Projenin Tarihsel Gelişimi
İzmit Körfezi’ndeki kirlilik baskısını ortadan kaldırmayı amaçlayan teknik ve bilimsel çalışmaların temeli 2016 yılına dayanıyor. Kocaeli Büyükşehir Belediyesi ile TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi (MAM) ortaklığıyla başlatılan araştırma süreçleri, körfezin doğu baseninde biriken çamurun niteliklerini ve çevresel boyutlarını ortaya koydu. 2021 yılında İstanbul Üniversitesi ve TÜBİTAK MAM işbirliğinde hazırlanan kapsayıcı fizibilite raporları doğrultusunda, deniz tabanında 15 metre derinliğe kadar inen 3,8 milyon metreküp dip çamurunun taranması gerektiği somut verilerle tespit edildi.
Ekolojik rehabilitasyon sürecinin hukuki ve finansal altyapısı ise 28 Ağustos 2022 tarihinde Kocaeli Büyükşehir Belediyesi ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı arasında imzalanan protokol ile güçlendirildi. Marmara Denizi ve Adalar Özel Çevre Koruma Bölgesi sınırları içerisinde yer alan İzmit Körfezi’ni koruma vizyonu, Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından bütçelendirilerek resmiyet kazandı. Saha imalatları için İzmit eski fuar alanı bölgesinde 70 dönümlük dev bir şantiye tesisi kurularak 2 Mayıs 2023 tarihinde düzenlenen törenle deniz tabanından çamur çekim işlemi fiilen başlatıldı.
İki Etap Geride Kaldı: Rakamsal Veriler ve Saha Çalışmaları
Deniz tabanından taranan çamurun karadaki tesise nakli, özel gemiler ve boru hatları aracılığıyla gerçekleştiriliyor. Tesis bünyesinde yürütülen susuzlaştırma işlemleriyle çamurun sıvı içeriği ayrıştırılıyor ve nakledilecek malzemenin hacmi minimum seviyeye indiriliyor. Projenin ilk döneminde, susuzlaştırılan malzemenin geotekstil tüplerde kurutulması yöntemi devreye sokuldu. Kasım 2024 verilerine göre, toplam 3 bin 500 adet kullanılması öngörülen geotekstil tüplerin 1.031 adedi o dönem itibarıyla doldurularak kurutmaya alındı.
Projenin kademeli ilerleyişinde somut aşamalar kayda geçti:
- Birinci Etap: 125 hektarlık alanı kapsayan ilk aşamada, Kasım 2024’te 92 hektarda 1 milyon metreküp sınırına ulaşıldı. İlk etabın tamamlanmasıyla birlikte toplam 1,1 milyon metreküp çamur deniz ortamından temizlendi.
- İkinci Etap: 100 hektarlık sahada yürütülen ikinci etapta yaklaşık 1,3 milyon metreküp çamur çekildi. Kocaeli Büyükşehir Belediyesi’nin 7 Eylül 2026 tarihli resmi açıklamasıyla ikinci etabın başarıyla tamamlandığı duyuruldu.
- İki Etabın Toplamı: 2025 yılı sonunda 190 hektardan 1 milyon 730 bin metreküp çamur çıkarılmışken, Eylül 2026 itibarıyla toplam temizlenen alan 225 hektara, çıkarılan çamur miktarı ise 2,4 milyon metreküpe ulaştı.
- Üçüncü Etap Hedefi: Temmuz 2026’da paylaşılan projeksiyon doğrultusunda, projenin üçüncü etabında 247 hektarlık bir alanda çalışma yapılması planlanıyor.
Deniz Ekosistemine Etkileri ve Yapay Resif Uygulaması
Kentleşme, yoğun sanayileşme ve akarsular vasıtasıyla körfeze taşınan kirleticiler, yıllar içerisinde deniz tabanındaki oksijen dengesini ciddi biçimde bozdu. Çamurda yer alan yüksek organik madde oranı, ayrışma esnasında sudaki çözünmüş oksijeni tüketerek dip canlıları için yaşam koşullarını zorlaştırıyordu. Dip çamurunun sistemden çekilmesi, deniz tabanındaki oksijen seviyelerinin iyileştirilmesine ve biyoçeşitliliğin yeniden canlanmasına zemin hazırlıyor. Nitekim Kocaeli Büyükşehir Belediyesi ile İstanbul Üniversitesi Su Bilimleri Fakültesi, temizlenen alanlarda düzenli biyoçeşitlilik izleme çalışmaları yürütüyor.
Çıkarılan malzemenin ekonomiye ve çevreye kazandırılması amacıyla yürütülen Ar-Ge çalışmalarında da önemli adımlar atıldı. Laboratuvar ölçeğinde tuğla, briket, sıva ve beton katkı maddesi olarak denenen dip çamuru, nihai olarak seramik yapay resif üretiminde kullanıldı. Yüzde 65’e varan çamur içeriğiyle üretilen bu özel resifler, Eylül 2026’da Değirmendere açıklarında deniz tabanına yerleştirilerek su altı canlıları için yeni barınma ve tutunma alanları oluşturdu.
Olayın Perde Arkası ve Analiz
İzmit Körfezi’nde yürütülen 2,4 milyon metreküplük dip çamuru tahliyesi, Türkiye’nin en büyük kıyı ekolojik rehabilitasyon projelerinden biri olarak öne çıkıyor. Ancak konunun uzmanları ve bilimsel raporlar net bir gerçeğe işaret ediyor: Deniz tabanını çamurdan arındırmak, tek başına körfezin tüm çevresel sorunlarını çözmeye yetmiyor. Havzadan gelen kirlilik kaynakları kesilmediği sürece deniz tabanında yeniden dolgu ve kirlenme riski varlığını koruyacaktır.
Projenin kalıcı başarıya ulaşması; derelere kurulan çöp bariyerlerinin etkinliği, amfibik araçlar ve deniz süpürgeleriyle yapılan yüzeysel temizlikler kadar, bölgedeki sanayi ve evsel atık su arıtma tesislerinin %100 kapasite ve yüksek standartta işletilmesine bağlıdır. Çıkarılan çamurun yapay resif şeklinde geri dönüştürülmesi yenilikçi bir yaklaşım olsa da, üçüncü etapla birlikte 3,8 milyon metreküplük nihai hedefe ulaşılırken karasal kirlilik baskısının sıfırlanması projenin ömrünü belirleyen ana unsur olacaktır.
Merak Edilen Sorular ve Yanıtlar
Soru: İzmit Körfezi dip çamuru projesinde bugüne kadar ne kadar alan temizlendi?
Eylül 2026 itibarıyla projenin ilk iki etabı tamamlanmış olup, toplam 225 hektarlık alandan (yaklaşık 300 futbol sahası) 2,4 milyon metreküp dip çamuru temizlenmiştir.
Soru: Denizden çıkarılan dip çamuru nasıl değerlendiriliyor?
Çıkarılan çamur karadaki tesiste susuzlaştırıldıktan sonra geotekstil tüplerde kurutulmaktadır. Yapılan Ar-Ge çalışmaları sonucunda çamurdan üretilen seramik yapay resifler Eylül 2026’da Değirmendere’de denize indirilmiştir. Ayrıca tuğla, briket ve beton katkısı alanlarında laboratuvar denemeleri yapılmıştır.
Soru: Projenin nihai hedefi ve sonraki aşaması nedir?
Projenin toplam hedefi 468 hektarlık alandan 3,8 milyon metreküp çamuru uzaklaştırmaktır. 225 hektarlık ilk iki etabın ardından, 247 hektarlık alana sahip üçüncü etap çalışmalarının yürütülmesi planlanmaktadır.
Kaynak / Ajans: Trthaber
