Fransa genelinde yarım milyondan fazla yurttaşın artan hayat pahalılığı ile nitelikli devlet eğitimi başta olmak üzere temel kamu hizmetlerine erişimin zorlaşmasını protesto etmek amacıyla başlattığı kitlesel eylemlerin sokak çatışmalarına evrilmesi üzerine, Başbakan Sébastien Lecornu yerel yönetimlere sokağa çıkma yasağı uygulama yetkisi tanıdı. Hükümetin kriz kabinesini acil gündemle toplamasının ardından başkent Paris, Nice ve ülkenin kuzey kesimindeki kritik merkezlerde Türkiye saati ile 20.00 ile 06.00 arasında geçerli olmak üzere kısmi sokağa çıkma yasağı yürürlüğe girdi.
Hafta sonu boyunca ülke sathına yayılan kargaşada yaklaşık bin 500 ticari işletmenin yağmalanarak tahrip edilmesi ve yedisinin sağlık durumu ciddiyetini koruyan yaklaşık bin polis memurunun yaralanması, modern Fransa tarihinin en ağır kamu düzeni sarsıntılarından biri olarak kayda geçti. Başbakanlık makamı, şiddet vakalarına karışanların neden oldukları maddi zararı bizzat tazmin etmelerini sağlayacak müstakil bir yasal düzenlemenin süratle Ulusal Meclis’e sunulacağını ve mağdur esnaf için kısmi işsizlik ödeneği mekanizmasının devreye alındığını ilan etti.
- Kritik Gelişme: Paris, Nice ve Fransa’nın kuzeyindeki muhtelif kentlerde TSİ 20.00-06.00 saatleri arasında kısmi sokağa çıkma yasağı kararı alındı.
- Resmi Veri / Açıklama: İçişleri Bakanlığı olaylarda 1000 polisin yaralandığını duyurdu; Başbakan Lecornu gözaltına alınanların yaklaşık yüzde 80’inin cezai kovuşturmayla karşı karşıya olduğunu bildirdi.
- Süreç / Sonraki Adım: Hükümet tahrip edilen kamu ve özel mülklerin zararını faillerden tahsil edecek yasa üzerinde çalışırken, sendikalar ve sarı yelekliler 5 Kasım için yeni protesto çağrısında bulundu.
Saha Bilançosu ve Kriz Kabinesinin Aldığı Önlemler
Fransa genelinde cumartesi günü düzenlenen ve 500 bini aşkın kişinin katıldığı gösteriler, ilk saatlerde barışçıl bir çizgide ilerlemesine karşın, maskeli ve siyah kıyafetli grupların devreye girmesiyle kitlesel yağma ve çatışma eylemlerine dönüştü. Çevik kuvvet ekiplerinin tazyikli su ve gaz yaşartıcı mühimmatla müdahale ettiği olaylarda, cadde üzerindeki mağazaların vitrinleri indirilerek ateşe verildi, banka şubeleri ve kamu binaları hedef alındı. Emniyet güçlerinin müdahalesi sonucu yakalanarak gözaltına alınan şüphelilerin yaklaşık yüzde 80’i hakkında doğrudan adli süreç başlatılarak ağır suçlamalar yöneltildi.
Kriz kabinesini olağanüstü gündemle toplayan Başbakan Sébastien Lecornu, Fransız kamuoyunun bu boyuttaki bir şiddet ve düzensizlik ortamının nasıl ortaya çıktığını tüm açıklığıyla bilmek istediğini vurguladı. Başkent Paris ile Marsilya ekseninde yeni sokak hareketliliklerinin yaşandığını belirten Lecornu, yağma ve saldırılar nedeniyle kepenk kapatmak zorunda kalan çalışanlar için geçici gelir desteği sağlayacak kısmi işsizlik ödeneği tahsis edildiğini ifade etti. Hükümet lideri, etkilenen yerleşimlerin uğradığı ekonomik hasarı onarmak amacıyla özel bir fon oluşturulacağını ve bu fonun doğrudan eylemlerin sorumlularından tahsil edileceğini kesin bir dille masaya koydu.
Siyasi Çatlaklar ve Elysee Sarayı’na Yönelen Eleştiriler
Sokaklardaki tansiyonun tırmanmasıyla birlikte kamuoyunda Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un olağanüstü hal kararı alabileceği ya da bölgesel yasakları bizzat devreye sokacağı yönünde kuvvetli değerlendirmeler yer aldı. Ancak Cumhurbaşkanı Macron, pazar günü gerçekleştirdiği ulusa sesleniş konuşmasında olağanüstü hal yerine toplumsal birlik çağrısıyla yetinerek, faillerin adalet önünde hesap vereceği güvencesini sunmakla kaldı. Bu hitap, somut tedbir ve yol haritasından yoksun olduğu gerekçesiyle hem kamuoyunda hem de muhalefet cephesinde yoğun eleştirilere zemin hazırladı.
Genel İş Konfederasyonu (CGT) Genel Sekreteri Sophie Binet, pazar günü yaptığı değerlendirmede Cumhurbaşkanı Macron’un gençlerin taleplerini, derinleşen hayat pahalılığı krizini ve kamu hizmetlerindeki nitelik kaybını görmezden geldiğinin altını çizdi. Kriz yönetimini Başbakan Lecornu’ya devreden Elysee yönetimi, güvenlik zaafiyeti suçlamalarıyla karşı karşıya kaldı. Ulusal Meclis Başkanı Yaël Braun-Pivet ise güvenlik birimlerinin önceden duyurulan kitlesel eylemlere karşı yetersiz hazırlık yaptığı iddialarını araştırmak üzere meclis bünyesinde kapsamlı bir tahkikat komisyonu kurulmasını talep etti. Paris sokaklarında kırılan dükkân camlarının yanındaki duvarlara nakşedilen ‘Işıklar Şehri’nde işler karanlık’ ifadeleri, sahadaki psikolojik kırılmayı açıkça ortaya koydu.
Olayın Perde Arkası ve Analiz
Fransa sokaklarını saran yangın, salt birkaç saatlik anarşist provokasyonla izah edilemeyecek denli derin yapısal fay hatlarına işaret ediyor. Görev süresinin son evresine giren Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, parlamento aritmetiğinde çoğunluğu kaybetmiş ve üç uzlaşmaz siyasi blok arasında kilitlenmiş bir yasama organıyla ülkeyi idare etmeye çalışıyor. Önümüzdeki altı ay içinde gerçekleşecek cumhurbaşkanlığı seçimleri öncesinde, göç karşıtı milliyetçi sağ kanadın adayı Marine Le Pen ile antikapitalist solun lideri Jean-Luc Mélenchon arasındaki sert kutuplaşma, sokaktaki gerilimi besleyen asli yakıta dönüşmüş vaziyette.
Uluslararası kreditörlerin hızla tırmanan kamu borcunu dizginleme yönündeki baskıları, Paris hükümetini çözümsüz bir ikileme hapsediyor. Zira sosyal harcamalarda ve kamu hizmetlerinde yapılacak en ufak bir kemer sıkma operasyonu kitleleri derhal sokağa iterken, mali disiplinin sağlanamaması Fransız tahvillerini baskı altına alıyor. Le Pen’in yayımladığı videoda hükümeti ‘tükenmiş ve yönünü kaybetmiş’ olarak nitelemesi, Mélenchon’un ise kabineyi ‘liyakatsizlikle’ itham etmesi, krizin asayiş boyutunu aşarak doğrudan bir rejim ve temsil krizine evrildiğini belgeliyor.
5 Kasım Uyarısı: Sendikalar ve Sarı Yelekliler Yeniden Sahada
Fransız bürokrasisi, pazartesi günü başlayacak olan iki haftalık öğrenci tatilinin sokaklardaki tansiyonu geçici süreyle düşüreceği beklentisini taşıyor. Zira çatışmalarda ön saflarda yer alan genç nüfusun tatil döneminde dağılması bir soluklanma alanı olarak değerlendiriliyor. Buna karşın sahadan gelen göstergeler gerilimin sönümlenmekten uzak olduğunu belgeliyor; nitekim 2018 yılında Macron yönetimine karşı aylarca süren kitlesel protestolar yürüten ‘sarı yelekliler’ ağı ile güçlü işçi sendikaları, 5 Kasım tarihi itibarıyla ülke genelinde yeni bir genel eylem dalgası başlatacaklarını resmi olarak kayda geçirdi.
Sokaktaki Fransız vatandaşları ise yaklaşan seçimler öncesinde siyasi elitlerin toplumsal güvenlik ve geçim kaygılarını bir kenara bırakıp karşılıklı suçlamalara odaklanmasından duydukları memnuniyetsizliği dile getiriyor. Eğitimcilerin, küçük esnafın ve orta sınıfın güvenlik kaygıları derinleşirken, Paris ve Nice gibi turizm ve ticaret merkezlerinde uygulanan sokağa çıkma yasaklarının ülkenin kırılgan ekonomik dengeleri üzerinde nasıl bir yük oluşturacağı sorusu yanıt bekliyor.
Merak Edilen Sorular ve Yanıtlar
Soru: Sokağa çıkma yasağı hangi kentleri ve hangi saat dilimlerini kapsıyor?
Başbakanlığın belediyelere verdiği yetki doğrultusunda Paris, Nice ve Fransa’nın kuzeyindeki bazı şehirlerde TSİ 20.00 ile 06.00 saatleri arasında kısmi sokağa çıkma kısıtlaması uygulanmaktadır.
Soru: Tahrip edilen işletmelerin zararları nasıl karşılanacak?
Hükümet, yağmalanan iş yerleri için kısmi işsizlik ödeneği başlatırken; maddi hasarların karşılanması amacıyla oluşturulacak özel fonun doğrudan şiddet olaylarının sorumlularından tazmin edilmesini öngören yeni bir kanun teklifi hazırlamaktadır.
Soru: Fransa’da yeni gösteriler ne zaman planlanıyor?
İki haftalık öğrenci ara tatilinin ardından, sendikalar ve sarı yelekliler hareketinin ortak organizasyonuyla 5 Kasım tarihinde ülke genelinde geniş katılımlı yeni protestolar düzenleneceği duyurulmuştur.
Kaynak / Ajans: Bbc
