Aralık 2024’ten bu yana 1,82 milyon Suriyeli mülteci ve 2,04 milyon yerinden edilmiş kişi, doğdukları bölgelere geri döndü. Geri dönüşler, BM Acil Durum Koordinatör Yardımcısı Mohamed Yahya’nın açıklamalarına göre, Suriyelilerin geleceklerini şekillendirme kararlılığının somut bir göstergesi olarak değerlendirildi.
Ancak dönüşlerin gölgesinde, 5,5 milyondan fazla insan hâlâ yerinden edilmiş durumda, üçte bir çocuk ölüm riskiyle karşı karşıya. BM, mayın temizliği, insani yardım finansmanı ve sürdürülebilir ekonomi yatırımlarının eksikliği nedeniyle sürecin kırılganlığını vurguluyor.
- Kritik Gelişme: 2025 yılı itibarıyla 1,82 milyon Suriyeli geri döndü, ancak hâlâ 5,5 milyon kişi yerinden edilmiş.
- Resmi Veri / Açıklama: BM kayıtlarına göre geri dönen ailelerin %70’i insani yardıma hâlâ bağımlı.
- Süreç / Sonraki Adım: Suriye’ye yönelik 2026 İnsani İhtiyaçlar ve Müdahale Planı’nın sadece %32’si finanse edildi.
Geri Dönüşlerin Ölçütleri ve BM Açıklamaları
BM Güvenlik Konseyi’nin “Orta Doğu’da Durum” başlıklı çevrim içi oturumunda, Mohamed Yahya, Aralık 2024’ten itibaren 1,82 milyon mültecinin ve 2,04 milyon yerinden edilmiş kişinin geri döndüğünü belgeledi. Bu rakamlar, Suriye’nin kuzey ve güney bölgelerinde yoğunlaşan geri dönüş akışının bir göstergesi olarak sunuldu. Yahya, dönüşlerin sadece fiziksel bir hareket olmadığını, aynı zamanda Suriyelilerin kendi geleceklerini yeniden inşa etme iradesinin bir tezahürü olduğunu belirtti.
BM, geri dönen ailelerin %70’inin hâlâ temel gıda, barınma ve sağlık hizmetlerine erişim için insani yardıma ihtiyaç duyduğunu rapor etti. Bu durum, geri dönüşlerin bir “yeniden inşa” sürecinin başlangıcı olduğu kadar, uzun vadeli destek eksikliğinin de bir işareti olarak ortaya çıkıyor.
Saha Görüşmeleri ve Ailelerin Yaşadığı Zorluklar
Suriye’nin İçel, Hama ve Idlib gibi geri dönüş yoğunluklu bölgelerinde saha ekipleri, ailelerin tarım arazileri ve otlak alanlarında mayın ve patlayıcı kalıntılarıyla karşılaştığını rapor etti. BM verilerine göre, bu bölgelere geri dönenlerin üçte biri, mayınların tetiklediği kazalar nedeniyle yaralanma ya da ölüm riskiyle karşı karşıya. Özellikle çocukların %33’ü bu kazalarda hayatını kaybediyor.
Yerel STK’ların sağladığı saha raporları, geri dönen ailelerin barınma koşullarının yetersiz olduğunu, geçici barınakların su ve sanitasyon altyapısının eksik olduğunu gösteriyor. Aynı zamanda, eğitim hizmetlerine erişimin sınırlı olması, çocukların uzun vadeli gelişimlerini olumsuz etkiliyor.
Finansman Açığı ve Gelecek İçin Öneriler
BM, 2026 İnsani İhtiyaçlar ve Müdahale Planı’nın yalnızca %32’sinin finanse edildiğini belirterek, uluslararası toplumun desteğinin kritik bir eksikliği vurguladı. Plan, mayın temizliği, sağlık hizmetleri, barınma ve tarımsal üretimin yeniden canlandırılması için 3,5 milyar dolar bütçe öngörüyor. Ancak mevcut bağışlar, bu hedefin sadece bir kısmını karşılayabiliyor.
Yahya, “Suriye halkı yalnızca hayatta kalmayı değil, yeniden inşa etmeyi ve refah içinde yaşamayı da hak ediyor” diyerek, uluslararası bağışçıların finansman taahhütlerini artırması, mayın temizliği projelerine öncelik verilmesi ve yerel ekonomi destek paketlerinin hayata geçirilmesi gerektiğini savundu.
Olayın Perde Arkası ve Analiz
Geri dönüşlerin sayısal artışı, Suriye’nin jeopolitik dengelerinde yeni bir kırılma noktasını işaret ediyor. Özellikle Rusya ve İran’ın bölgedeki askeri varlıkları, yerel yönetimlerin güvenlik politikalarını şekillendirirken, uluslararası insani aktörlerin hareket alanını daraltıyor. Mayın temizliği konusundaki gecikme, sadece insani bir kriz değil, aynı zamanda bölgesel istikrarın da önündeki en büyük engellerden biri. Finansman eksikliği ise, BM’in uzun vadeli stratejik planlarını hayata geçirme kapasitesini sınırlandırıyor; bu da geri dönen ailelerin sürdürülebilir bir gelecek inşa etme çabalarını sekteye uğratıyor. Önümüzdeki aylarda, Birleşmiş Milletler’in bağış toplama kampanyaları, AB’nin Suriye’ye yönelik yeni ekonomik paketleri ve bölge ülkelerinin ortak mayın temizliği anlaşmaları, sürecin seyrini belirleyecek kilit faktörler olarak öne çıkacak.
Merak Edilen Sorular ve Yanıtlar
Soru: Geri dönen Suriyeli ailelerin en acil ihtiyaçları nelerdir?
Acil barınma, temiz su, temel sağlık hizmetleri ve tarımsal tohum gibi üretim girdileri, ailelerin yeniden hayata tutunmasını sağlayan kritik ihtiyaçlar arasında yer alıyor.
Soru: Mayın temizliği sürecinde hangi uluslararası aktörler sorumluluk alıyor?
Birleşmiş Milletler Mayınların Temizlenmesi ve Eğitim (UNMAS) programı, uluslararası Kızılhaç ve bölgesel güvenlik güçleriyle ortak çalışarak temizleme operasyonlarını yürütüyor.
Kaynak / Ajans: Aa
